Hekwerk

Bruce Nauman bouwt een hek en wij mogen met hem meekijken. Strak en ordelijk. Hoekig ook. Zo bouw je een goed hoekwerk. Een sprookje, dat ons te denken geeft.

Bruce Nauman, Setting a Good Corner (Allegory & Metaphor), 1999. Dvd-schijf, kleur, geluid, 059:30 minuten © Stedelijk Museum Amsterdam

In de video Setting a Good Corner uit 1999 van Bruce Nauman zien we de kunstenaar doende met het maken van een hoekconstructie om daar een hek in te hangen dat open en dicht moet kunnen. Hij bouwt het hek precies zoals ze dat daar op ranches in New Mexico altijd gedaan hebben. Met kunstmaken kan de kunstenaar zich experimenten veroorloven. Voor een hekwerk gelden strikte eisen: het moet goed en stevig in elkaar zitten om zwaar rundvee tegen te houden. De video opent met een korte tekst waarin de intentie van het werk wordt toegelicht: ‘A good fence can’t be built or maintained without a good corner. You have to have a solid post in order to stretch your wire tight and true.’ Vervolgens ziet de film er verder eerst uit als een gewoon documentair verslag – met dien verstande dat de maker van het stuk hoek, in de video, een personage alleen is, namelijk Nauman zelf. Eigenlijk treedt hij altijd alleen als zijn eigen acteur op in zijn video’s. Daardoor hebben die een typisch eigen bewegingspatroon: de bewegingen verlopen eerder langzaam, alsof de figuur zichzelf bij het bewegen bekijkt en zich inhoudt. Ook deze video is langzaam en beschouwelijk als een zelfportret. Hij beweegt zelfbewust als een acteur: vandaar de eigenaardige toon van de film.

We beginnen te kijken als er met de bouw al een zeker begin is gemaakt. Er was al een soort decor in het beeld neergezet. Twee stevige, houten palen (spoorbielzen) staan vast overeind. Nu zien we hoe Nauman net begon met het plaatsen van een derde paal. De drie palen moeten een stabiele driehoekige hoek worden. Eerst wordt met een grondboor een loodrecht gat in de grond gedraaid. Dat is wat we zien. Het landschap is stoffig, droog en winderig. De gedraaide grondboor zit gemonteerd op een kleine tractor. Dwars boven op het mechaniek van de boor heeft Bruce een spade geklemd. Terwijl hij zich vasthoudt aan de staande balk staat hij met zijn volle gewicht te wippen op de ijzeren steel van de schop om maximaal druk te zetten om de boor dieper te laten boren. Er is het doffe geluid van de tractormotor. De ronde ijzers van de boor knarsen. De bodem daar is hard en droog. Om gelijk hoog te staan met de twee andere balken moet de derde paal bijna halverwege de grond in. Nadat die balk dan in het gat is geschoven, moet die in de grond onwrikbaar worden aangestampt. De stevigheid van de derde balk is essentieel voor de stevigheid van de hoek om uiteindelijk het hangende gewicht te kunnen dragen van het zware hek. Dan gaat het werk verder met het verder verstevigen van verbindingen. Tussen de drie staande palen die nu overeind staan, worden halverwege verschillende stukken dwarsbalk geklemd. Die stukken worden onbeweeglijk met strak ijzerdraad strak vastgesnoerd. In de constructie van hout, muurvast door ijzerdraad bijeengehouden, beweegt dan niets meer.

Dit is een film van een beeldhouwer. Die kijkt langzaam naar volume en beweging

Nauman gaf dit werk, Setting a Good Corner, ook nog, als aanwijzing om het te lezen, een bestemming mee. Hij noemde het ook: Allegory and Metaphor. Dat maakte het een soort samenvatting van een artistieke intentie. Daarom ben ik ook omvangrijker naar de harde vormgeving van het ding gaan te kijken – eerst naar het goede hoekwerk en tegelijk ook hoe de video daarvan gemaakt werd. De opname werd gemaakt vanuit één enkele camera-instelling. De camera stond stil op een afstand die een breed beeld vastlegde. Het kader was strak. De acteur had zelf de camera opgesteld. Hij was zich ervan bewust dat hij zichzelf filmde. Zijn bewegingen waren kort gehouden en nergens breedvoerig. Bij gewone documentairefilms is er voortdurend wisseling van beeld. Dat is een cinematografische gewoonte. Zo kijken wij met de filmer mee. Maar Setting a Good Corner is een film van een beeldhouwer. Die kijkt langzaam naar volume en beweging. We zien hier stevig staande balken die uiteindelijk onbeweeglijk op hun plek, midden in beeld, een driehoekige hoek worden voor een hek. Daar omheen verbonden is allerlei maakwerk gaande. Het resultaat van het beweeglijke maakwerk is dat we, aan het eind van het gedoe, kijken naar een stuk hoekwerk dat dan onwrikbaar en roerloos daar staat.

Nog eens: we kijken naar een strak kader, in een bondige video, waarin we bewegingen waarnemen. Er wordt iets gebouwd. Wat met dat bewegen in elkaar wordt gezet, werd als vormgeving zelf onbeweeglijk toen de video gereed was en stilstond. Het hoekwerk is recht en hoekig, net als bijvoorbeeld een compact volume van Carl Andre. Er is verschil echter. Als we een stuk Minimal Art zien, passen de onderdelen daarvan doorgaans al feilloos in elkaar. Ze staan roerloos stil. Dat is hun wezen. Wij kijkers bewegen er omheen, en stellen ons voor hoe geheimzinnig die vormen tot stand kwamen. Intussen laat Bruce Nauman, tongue in cheek, in zijn video juist zien hoe een dergelijke constructie van houten balken van begin tot eind in elkaar wordt gezet. Dat is, naar dat maken, waar wij naar kijken. Zo is Setting a Good Corner een alternatieve versie van Minimal Art. Wat daar wezenlijk abstract gemaakt wordt, is concrete ervaring van werkelijkheid. Een hekwerk wordt gebouwd: dat wordt vertoond in een video waarin Bruce Nauman ons meesleept in een sprookje: het maken van dingen die ons te denken geven.

PS. Bruce Naumans video is de komende maanden in het Stedelijk Museum Amsterdam te zien als dat weer open gaat