Helaas, vakwerk film

Er zijn films die mij niet bevallen, maar waar je eigenlijk weinig tegen kunt hebben. Ze komen regelmatig in bioscopen en filmhuizen en ik laat ze meestal voor wat ze zijn. Een irritante film laat zich nog wel eens prettig beschrijven, maar een film die je onverschillig laat, is geen gespreksstof.

Mijn eerste film in Venetië dit jaar was zo'n film. Een film met een onderhoudend verhaal, zorgvuldig en gedetailleerd gemaakt en bevolkt door een aantal goede tot zeer goede acteurs. Toch werd ik niet warm of koud van Rounders van John Dahl. Een zogenaamde betere Amerikaanse film. Rounders is een pokerfilm zoals je ook honkbal- en rechtbankfilms hebt. Mike McDermott is een rechtenstudent met een wat ongewoon bijbaantje: hij speelt professioneel poker in de illegale speelhuizen van New York. De duistere lokalen waar duistere typen hun op duistere wijze verkregen geld verspelen. Mike is een kleine jongen. Op een dag wordt hij zelf uitgekleed door een maffiose Russische grootmeester. Hij belooft zijn vriendin te stoppen, maar het pokeren blijft in zijn bloed zitten. Als hij zijn uit de gevangenis ontslagen vriend Worm uit de problemen wil helpen, lijkt de speeltafel de enige weg. Gelouterd door het pak slaag van de Rus en met een hernieuwde verbetenheid maakt Mike een glanzende pokercarrière. Rond Mike (Matt Damon) lopen klasse-acteurs als John Malkovich (de Rus), John Turturro (een geniale, maar te angstige pokerspeler) en Martin Landau (een soort vaderfiguur). Regisseur Dahl heeft zich afdoende in de edele en minder edele regels van het pokeren verdiept om de spelletjes te laten overtuigen. Aardig verhaal, goed geacteerd en goed gemaakt. Wat wil je nog meer?
The Ice Storm van Ang Lee die nu de bioscopen draait, is ook een goed voorbeeld. Het is een betere Amerikaanse film met een misschien wat sentimenteel, maar helemaal niet dom verhaal. Hij is uiterst zorgvuldig gemaakt. Te zorgvuldig misschien, maar dat zou eigenlijk geen reden tot klagen mogen zijn. Er wordt voorbeeldig in geacteerd. De film lijkt in de eerste plaats een sfeertekening van een bepaalde plaats in een bepaalde periode, namelijk een kleinburgerlijke provincieplaats in het grote-gemene-deler-gedeelte van Amerika aan het begin van de jaren zeventig.
Zoals Dahl zich verdiepte in de sfeer van de ondergrondse speellokalen, zo verdiepte Lee zich in zijn plaats en tijd. Dat leverde een grote reeks aardige details en observaties op die allemaal een plekje kregen in zijn film. De toenmalige mode van de partnerruil wordt met alle te bedenken logistieke en komische details uit de doeken gedaan. Ik vind de film zo koel als zijn titel, maar hij is zoals dat heet, goed ontvangen. Hij maakte indruk op festivals en kreeg mooie kritieken. Wat zeur ik dan nog?
Eigenlijk verschillen de betere Amerikaanse films niet veel van de grote ordinaire actiespektakels. Op alle niveaus wordt op safe gespeeld. Er wordt net zo veel vakmanschap, techniek en beroemdheid ingekocht tot het bijna niet meer mis kan gaan. Maar een film is geen vliegtuig. Degelijkheid en betrouwbaarheid zijn van ondergeschikt belang. Een film moet vliegen, maar hoeft niet altijd in de lucht te blijven. Een noodlanding kan juist prachtig zijn.
Mijn bezwaar tegen films als The Ice Storm en Rounders is dat je je steeds bewust blijft van hun goed-gemaakt-zijn. Het keer op keer herschreven en gepolijste scenario steekt als een opdringerig geraamte door het verhaal heen, de aankleding benadrukt steeds hoeveel geld en moeite er is besteed aan de juistheid ervan, de gelauwerde acteurs spelen hun gevierde techniek en persoonlijkheid dwars door de papieren personages heen. Ja, het is vakwerk, maar met vakwerk maak je geen films.

  • Om nog maar eens te zien hoe een mooi verhaal, een prachtige aankleding en groots acteren boven het niveau van vakwerk kunnen uitstijgen is daar de heruitbreng - of eigenlijk de eerste volledige uitbreng - van het meesterwerk Ludwig van Luchino Visconti. In Amsterdam (Filmmuseum) en Utrecht (’t Hoogt).