Hendrickje als pronte dame

Een van de bekendste Nederlandse illustratoren/striptekenaars waagt zich, op verzoek van het verbouwde Rijskmuseum, aan de grote Rembrandt. Wie bekend is met de fraaie en intelligente illustraties van Typex, en dat is eigenlijk heel Nederland, omdat hij voor veel kranten en tijdschriften werkt, zal net als ik benieuwd zijn naar dit boek.

Typex, Rembrandt, € 29,90 e-book, € 12,99

Medium cover 3

Een van de problemen die Typex tegenkwam bij het schrijven van het scenario is het spaarzame feitenmateriaal. Rembrandt was een geniaal schilder die al tijdens zijn leven in de Gouden Eeuw een beroemdheid werd. Tegelijkertijd was hij een belabberd zakenman die het geld erdoorheen joeg. Ook zijn relaties zijn bekend: hij trouwde met Saskia met wie hij samen Titus kreeg. Na haar dood leefde hij ‘in zonde’ met huishoudster Geertje. Nadat die werd weggestuurd naar een spinhuis, begon Rembrandt een relatie met Hendrickje, waaruit een dochter werd geboren: Cornelia. Rondom die feiten vertelt Typex met veel inlevingsvermogen een wervelend verhaal over de opkomst en ondergang. In elk van de elf hoofdstukken staat een sleutelfiguur uit een periode centraal.

Het verhaal begint in 1642 met Hansje. Een nerveuze olifant wordt aan de kade uitgeladen. Onder het toegestroomde publiek zit een druk schetsende Rembrandt. Zelfverzekerd kijkt hij om zich heen, hij is op de toppen van zijn kunnen en denkt na over de aanpak van een grote opdracht: ‘Het korporaalschap van Frans Banning Cocq en luitenant Willem Ruytenburgh maakt zich gereed’, het doek dat later De Nachtwacht werd genoemd. De avond eindigt in een kroeg tussen allerlei gespuis. Totdat de Stadswacht een einde komt maken aan de massale vechtpartij. En laat die Stadswacht nu net de opdrachtgever zijn van Rembrandt! Hij weet zich er met pijn en moeite uit te redden, maar deze episode geeft al aan hoe Typex de feiten interpreteert. Het is allemaal feitelijk juist, maar moet met een grote korrel zout worden genomen. Niemand weet of Rembrandt daadwerkelijk bij een vechtpartij was betrokken, maar het had wel zo kunnen zijn. ’s Avonds zat hij vaak in het café en niet thuis bij Saskia en zijn net geboren zoon Titus. Daar ziet hij de Stadswacht in actie, wat hem wellicht inspireerde voor de veelgeroemde dynamiek van De Nachtwacht. De vormgeving van de opeenvolgende beelden is spectaculair. Typex tekent in bruine, donkere tinten het vervoer van de olifant. Net als Rembrandt, die hield van exotische voorwerpen voor zijn schilderijen en daar fortuinen aan uitgaf, kiest Typex voor een ongebruikelijk beeld om de aandacht te pakken te krijgen. De sequentie lijkt op het begin van een avonturenfilm. Zonder tekst verschuift het beeld van het benauwde ruim via een grote ‘splash-pagina’ waarin we van bovenaf de olifant zien bungelen boven een drukke kade, naar de tekenende Rembrandt, die daarna vertrekt naar het café. Wie nog geen zin had om het boek te lezen, zal het nu niet meer wegleggen.

De hoofdstukken verschillen sterk qua toon en vormgeving, maar dat is ook de bedoeling. Het hoofdstuk over zijn ontdekking in 1629 begint als een frisse lentedag. Een koets met Constantijn Huygens rijdt van een beboste heuvel naar Leiden, waar de schrijver het atelier van Jan Lievens en Rembrandt bezoekt. Huygens heeft een oogje op Lievens, maar is vooral onder de indruk van het werk van de verlegen Rembrandt. Die krijgt een dikke opdracht en zijn carrière begint.

Hoe anders is het een kleine dertig jaar later als Rembrandt in een regenachtig Amsterdam probeert zijn schuldeisers van zich af te schudden. Tevergeefs, want hij moet verhuizen en de inboedel wordt verkocht. Gelukkig is Hendrickje een pronte dame die weet wat er moet gebeuren. Zij weet de catastrofe binnen de perken te houden. Dit loopt allemaal niet goed af, maar dat wisten we al.

Na lezing van Typex’ meesterwerk hebben we een paar uur in Rembrandts nabijheid doorgebracht. Niet alleen omdat hij hoofdpersoon is, maar omdat Typex zijn wereld zo goed heeft neergezet. Een leger aan uitgewerkte bijpersonages en een rijkdom aan details, die met veel aandacht voor vormgeving worden neergezet, maken dat je blijft kijken naar de platen. Typex’ Rembrandt is een heerlijk boek dat, mede door de vele aandacht die het Rijksmuseum en Rembrandt nu krijgen, wel eens echt een succes zou kunnen worden.

Is het toeval dat er nu nog een boek over Rembrandt verschijnt? Dat moet haast wel, want het boek Rembrandt, Vroeg werk van Herman Roozen en Pieter Hogenbirk ontstond al jaren geleden. Het duo deed in 2006 mee aan de Stripstrijd in Het Parool met Leon de Maestro. Ze werden derde. Ze veranderden Leon in Rembrandt en die strip stond twee maanden dagelijks in Het Parool. Rembrandt is een redelijk traditionele cartoonstrip, maar wel een die aantrekkelijk getekend is, met een stijlvolle steunkleur. De grappen draaien om Rembrandts geldgebrek, zijn gerommel in de bedstee met de huishoudster en onderhandelingen met verzamelaar Goudstikker. Er zitten flink wat cartoons bij met anachronismen (‘het papier is op!’ waarna Saskia met een rol wc-papier komt aanrennen) en sommige grappen zijn algemeen en zouden in elke strip kunnen voorkomen, maar toch is Rembrandt een van de leukere humorstrips van de laatste tijd. Een stuk minder sjiek en minder aantrekkelijk voor op de koffietafel dan Typex’ Rembrandt, maar wel leuk om tussen­door te lezen als je zin hebt om te gniffelen.