Herderlijk zwijgen

Daar is-ie dan, de langverwachte brief van de paus aan de Ierse katholieken. ‘Geliefde broeders en zusters’, schrijft Benedictus XVI: ‘Ik ben ernstig verontrust door de informatie die aan het licht is gekomen aangaande het misbruik van kinderen en kwetsbare jonge mensen door leden van de Kerk in Ierland, in het bijzonder door priesters en nonnen. Ik kan enkel delen in jullie ontzetting en gevoel van verraad bij het vernemen van deze zondige en misdadige handelingen en de wijze waarop kerkelijke autoriteiten in Ierland hiermee zijn omgegaan.’
Zoals zoveel herderlijke teksten die de Romeinse curie produceert is ook deze brief zorgvuldig afgewogen en net licht genoeg bevonden – niet zo licht dat hij wijst op onverschilligheid, maar wel zo licht dat er geen tastbare consequenties uit voortvloeien. Als het gaat om de bekende feiten zijn termen als ‘verraad’ en ‘misdadig’ zeker adequaat, maar de brief verzwijgt dat deze feiten al lang bekend waren in de kringen waarin Joseph Ratzinger zelf jarenlang verkeerde, eerst als bisschop en later als kardinaal en Prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, dezelfde instantie die ooit onder de naam Congregatio Romanae et Universalis Inquisitionis verantwoordelijk was voor de vervolging van Galileo Galilei. Voor dat laatste heeft de kerk inmiddels vergiffenis gevraagd, maar wie meent dat de laat-middeleeuwse geest kennelijk niet meer over Rome vaardig is vergist zich deerlijk.
In de zaak van het kindermisbruik lijkt de brief zowel het initiatief als het eindoordeel ouderwets aan de curie voor te behouden. Zowel de daders als de slachtoffers moeten maar vertrouwen op God totdat het Rome belieft om eindelijk maatregelen te nemen. Wanneer dat is en welke maatregelen dat zijn, blijft opzettelijk onduidelijk. Het Vaticaan gaat het kindermisbruik in Ierland nu zelf onderzoeken, schrijft de paus. Dat hoeft helemaal niet meer. Er liggen drie gezaghebbende rapporten waarin naam en toenaam worden genoemd, ook die van hogere geestelijken die gedurende decennia allerlei vormen van misbruik onder het bisschoppelijk tapijt hebben geveegd. De Ierse kardinaal Sean Brady bijvoorbeeld verleende zijn medewerking aan bijeenkomsten waarop slachtoffers van een pedofiele priester die zich veertig jaar lang ongehinderd aan kinderen had vergrepen werden bezworen geheimhouding te bewaren. Als die priester jaren later niet toch nog voor de rechter was gesleept, had de wereld nooit van de zaak vernomen. En Brady zit er nog altijd, ondanks vurige protesten van de misbruikslachtoffers. Er zullen niet veel Ierse gelovigen zijn die deze brief of deze paus serieus nemen. Enkele geestelijken hebben hun ambt vaarwel gezegd, de leegloop in sommige parochies is groot. Uiteindelijk brengt deze brief enkel de dag dichterbij dat ook in Ierland de grote kerken leegstaan en de kleine zich met Kerstmis spaarzaam vullen met de laatste gelovigen. Gods molens malen langzaam maar degelijk.