Buitenland

Herstel

‘Hope springs eternal’, dichtte Alexander Pope, kenner van de menselijke inborst. De neiging om altijd te hopen was vorige week zichtbaar in Washington, waar de Wereldbank en het IMF hun grote voorjaarsvergadering hielden. Ze hadden een boodschap die wellicht nog wat ver weg aanvoelt in een land dat wacht op voldoende vaccinaties en open terrassen, maar die verrassend optimistisch is. De wereldeconomie zal volgens de internationale economen rap herstellen van de covidcrisis.

Zoals het er nu naar uitziet draait de Amerikaanse economie de komende jaren als een lier, nog beter dan verwacht werd voordat het coronavirus de boel lamlegde. Het Europees herstel laat iets langer op zich wachten, maar ook op het oude continent verwacht het IMF weinig diepe littekens.

Een half jaar geleden werd nog ontij voorspeld. Foutje, zeggen de internationale financiële instellingen nu, we hebben te veel met modellen van de vorige crisis gerekend. Er hebben zich drie nieuwe ontwikkelingen voorgedaan. Economieën hebben zich wonderwel aangepast aan leven in een lockdown, met thuiswerken, bestellen en bijeenkomsten via het scherm. Inkomens zijn ook stabieler gebleken dan gevreesd en de vlot ontwikkelde vaccins zijn een probaat middel niet alleen tegen het virus, maar ook tegen economische griep.

De rode draad hier is de overheid. Het is de overheid die economieën tijdelijk op slot heeft gegooid. Dat zorgt voor leed, maar dwingt ook innovatie af. Het bleek echt niet noodzakelijk dat iedereen zich dagelijks naar een bureau buitenshuis verplaatst. Het waren overheden die staatsschulddogma’s afschudden en enorme bedragen uitgaven aan tijdelijke inkomensondersteuning en economische stimulus. En het waren overheden die meebetaalden aan de ontwikkeling van vaccins. Zonder die publieke zwengel had de vrije markt waarschijnlijk veel minder snel geleverd.

In plaats van hinderpaal is de overheid een oplossing geworden

In de Financial Times sprak columnist Martin Sandbu van ‘een nieuwe Washington-consensus’. De afgelopen decennia hamerden instellingen als het IMF en de Wereldbank op het belang van een zuinige overheid en het leveren van publieke goederen via de markt. Belastingen waren iets om te snoeien in plaats van te heffen. In geval van crisis was het devies al snel: bezuinigen. Inmiddels zijn er nieuw leiderschap en nieuwe normen. In plaats van hinderpaal is de overheid een oplossing geworden. Geef vooral veel uit aan onderwijs en gezondheidszorg, klinkt het nu, en zet in geval van crisis alle zeilen bij. En dan blijkt dat landen zich gratis uit een crisis kunnen kopen. Vrijwel alles wat geleend werd om de pandemie te bestrijden en de economie te stutten, wordt terugverdiend in economische groei.

De nieuwe wind lijkt ook te waaien in het Witte Huis, gelegen pal naast de Wereldbank en het IMF. Joe Biden is hard op weg de geschiedenis in te gaan als de grootste spendeerder die ooit op 1600 Pennsylvania Avenue woonde. Noodsteun, infrastructuur en verduurzaming, defensie, voor alles trekt hij recordbedragen uit. De belastinggrafiek mag van hem omhoog in plaats omlaag wijzen. Het voorstel van de regering-Biden voor een wereldwijd gelijkgeschakelde winstbelasting voor bedrijven getuigt van een fiscaal progressivisme dat Europa tot voorbeeld strekt.

Kortom, schallen de trompetten en breekt de zon door de wolken? Dat niet helemaal. Het aangekondigde herstel verloopt langs oude en nieuwe ongelijkheden. Tussen verschillende groepen werkenden, tussen economische sectoren maar vooral tussen rijke en arme landen. In de minder welvarende naties zal de nasleep van de covidcrisis veel langer merkbaar zijn. Dat is een signaal dat er wat betreft die nieuwe Washington-consensus nog een paar tandjes bij moeten. De wereld ongeveer weer terug naar waar we waren voor maart 2020 is niet voldoende. Wel is de terugkeer van de overheid een gunstig uitgangspunt om te zorgen dat in de post-pandemiewereld welvaart eerlijker wordt verdeeld.

Bilderdijk vertaalde de strofen van Pope’s ‘Essay on man’: ‘De Hoop vloeit in ons hart uit de onuitputlijkste ader/ nooit naadren wij ’t geluk; wij komen ’t altijd nader/ De ziel, die verr’ van huis, en ingekerkerd, zucht/ Zoekt in heur’ uitstap in een ander leven, lucht’. De woorden slaan op de hang naar een hemels hiernamaals. Ook de seculiere ziel, gekerkerd door het virus, kan er wat mee.