Leefbaar Nederland als toevluchtsoord

Het afvoerputje van de politiek

Het royement van drie rechts-extremisten uit Leefbaar Nederland staat niet op zichzelf. De partij blijkt een toevluchtsoord voor bruinhemden van divers allooi. Ook de eco-fascisten van Groen Rechts proberen in te haken op het succes van Nagel en Westbroek.

Veel bekende gezichten, afgelopen zondag bij de oprichting van Leefbaar Nederland in Schouwburg Gooiland te Hilversum. Op het podium de oprichters Nagel, Westbroek en Van Kooten, in de zaal veel lokale leefbaren en even zoveel politiek daklozen die bij welhaast elk nieuw initiatief hun neus laten zien. David Pinto bijvoorbeeld, hoogleraar interculturele communicatie. Eens was hij de troetelallochtoon van de VVD, maar enkele jaren geleden verliet hij diezelfde partij met slaande deuren. Werden asielzoekers door de Nederlandse samenleving aanvankelijk «doodgeknuffeld», aldus Pinto, door VVD-grensbewaker Henk Kamp worden ze thans «doodgeknuppeld». Exit Pinto bij de VVD. Sedertdien is nog weinig van de Amsterdamse hoogleraar vernomen. Zijn politieke comeback maakt hij kennelijk bij Leefbaar Nederland, een partij die zacht gezegd worstelt met de verscheidenheid aan opvattingen die in de achterban leeft over het te voeren vreemdelingenbeleid. Voor alsnog is Pinto vrijwel de enige van oorsprong niet-Nederlander die de moeite heeft genomen het oprichtingscongres van de nieuwe partij bij te wonen.

Nog meer bekende gezichten. Jet Nijpels bijvoorbeeld, gewezen fractievoorzitter van het Algemeen Ouderen Verbond, die terugkeerde in de anonimiteit na roddel, achterklap en een slechte verkiezingsuitslag. Doorgaans ook niet al te fortuinlijk bij landelijke verkiezingen is de milieusplinter De Groenen. Boegbeeld Roel van Duyn stapte onlangs over naar GroenLinks en nam een flink aantal leden met zich mee. De mensen die niet me e gingen profileren zich nu op het oprichtingscongres van Leefbaar Nederland. Voormalig partijvoorzitter Ron van Wonderen bijvoorbeeld, die nu nog voor De Groenen zitting heeft in de Amsterdamse deelraad Zeeburg. Hij kijkt de kat uit de boom en blijft in ieder geval lid tot er een partijprogramma is.

Een ander kopstuk van De Groenen krijgt na de openingswoorden van Henk Westbroek en Jan Nagel de gelegenheid de jongbakken partij toe te spreken. Het is Marten Bierman, planoloog en senator namens De Groenen en een aantal verenigde provinciale (leefbaarheids-)partijen. In de wandelgangen van het congres wordt zijn naam al genoemd als mogelijk lijsttrekker van Leefbaar Nederland. «Ik vroeg me af», begint Bierman, «is Leefbaar Nederland eigenlijk wel nodig?» Nog voor hij zijn tweede zin heeft kunnen formuleren, protesteert de zaal. «Jij zit toch ook gewoon geld te verdienen daar in dat Den Haag van je», fulmineert een boze man. Westbroek sust. «Dit is ironie mensen», legt hij uit.

Volgt van Bierman een voor de meeste toehoorders nogal ingewikkeld verhaal over gemeentelijke herindelingen, waarmee volgens de Amsterdamse marktkoopman/politicus Henk Bakker, rechtsachter in de zaal, maar weer bewezen is dat «alle politici van hetzelfde pak een laken dragen». «Had toch gewoon een ludieke Amsterdammer aan het woord gelaten», zegt de afgevaardigde van Leefbaar Amsterdam.

Nagel zelf krijgt het om de oren van het aspirant-partijlid Boiten uit Lelystad dat hem DDR-sympathieën verwijt. Boiten is een van de drie rechts-extremisten die de dagen voor het partijcongres ontmaskerd werden en van de partij subiet royement kregen. Boiten is echter in beroep gegaan en zijn beroep wordt plenair behandeld. Hij wordt massaal weggestemd. De geschorste P.M. Vrijlandt uit Hilversum, die met een advocaat in de zaal zit, gaat ook in beroep tegen zijn uitsluiting. Nadat hij Leefbaar Nederland voor «fascistische organisatie» heeft uitgemaakt, wordt hij door de in knaloranje poloshirtjes gestoken ordedienst uit de zaal verwijderd.

De zaal is gezuiverd, het congres kan doorgaan. Spindoctor Kay van der Linde knikt goedkeurend. Achter de coulissen fluistert hij dat hij het prima vindt dat dit soort affaires nú speelt en niet tijdens de verkiezingscampagne. «Wij kunnen zo overduidelijk laten zien dat we deze mensen niet in onze partij willen.»

In de weken voorafgaand aan het partijcongres waarschuwde bestuurskundige Wim Derksen al enkele keren voor de «bruine kant» van veel gemeenteraadsleden van lokale partijen. In de slottoespraak van Nagel zal Derksen er zondag flink van langs krijgen. Nagel meent dat «hooggeleerde vriend Derksen» niet als onafhankelijk wetenschapper, maar als PvdA-lid spreekt. Zijn onderzoek naar de bruine sympathieën van gemeenteraadsleden zou «stevig gemanipuleerd» zijn. Nee, betoogt het bestuur van Leefbaar Nederland, bruine denkbeelden zijn er niet in onze partij. En als die er wel waren, dan zouden die direct uitgebannen worden. Punt zeven van het 25-puntenprogramma stelt bovendien dat straffen voor «het begaan van racisme, discriminatie en geweld» ver hoogd moeten worden. «Bij ernstige vormen wordt het passief kiesrecht tijdelijk ontnomen», staat er ook. Jan Nagel: «Lidmaatschap openstellen voor iedereen? Neen!»

Toch zijn de zorgen van Derksen gezien het specifieke karakter van de partij niet geheel ten onrechte. Alles wat politiek ontevreden is heeft zich, in afwachting van een werkelijk partijprogram, aangemeld voor het lidmaatschap van Leefbaar Nederland. De achterban van de partij lijkt hierdoor vooralsnog sterk op die van eerdere protestpartijen in de politiek, waaronder ook extreem-rechtse. De potentiële leden en kiezers, afkomstig uit evenzoveel linkse als rechtse bewegingen, verenigen zich in hun ontevredenheid, dondert niet waarover. Leefbaar Nederland als het afvoerputje van de politiek.

Lunchpauze. Eindelijk. Want de nieuwe manier van politiek bedrijven die Leefbaar Nederland beloofd heeft is voor velen toch niet echt uit de verf gekomen. Henk Bakker, die zich over punt zeven van het puntenprogramma ondanks zijn veroordeling wegens discriminatie in 1995 (hij schreef toen een pamflet tegen «criminele illegalen en criminele asielzoekers die onze steden bezoeken om een graan tje mee te pikken») weinig zorgen lijkt te maken, hapt teleurgesteld in een broodje. «Het blijft veel gelul over de eigen baantjes», zegt hij. «Het gaat erom of mijn moeder veilig over straat kan.» Bakker zal zijn lidmaatschap waarschijnlijk weer opzeggen. «Het is mij allemaal niet zo sterk. Leefbaar Nederland lijkt wel een gewone partij verdomme.»

Ondertussen drentelt bij de garderobe een oudere man met een stapel stenciltjes rond. Het is Hans IJzerdraat: krapzittend bruin truitje, op zijn neus een nogal grote roestvrijstalen bril en forse jarenvijftig-bakkebaarden. Hij vindt het een grof schandaal dat de zaal al de hele dag toegesproken wordt als «leden van Leefbaar Nederland», terwijl volgens artikel negentien van de statuten alleen de oprichters lid zijn. De goedlachse heer Weststrate, statenlid in Zeeland en oprichter van Bewoners Belangen Reimerswaal, vindt het «wel een beet je mierenneukenerij». Weststrate: «Maar Hans, beste, heb je zelf eigenlijk zojuist gestemd? Ja? Dan moet je niet lullen. Op jouw leeftijd moet je niet meer zo nauw kijken.» IJzerdraat, hoofdschuddend: «Die stemmen zijn ongeldig! Ik blijf erbij: je kunt je als vereniging niet beroepen op het resultaat van je eigen misleiding! Daar ben ik principieel in.»

Zoals Hans IJzerdraat in meer zaken principieel is. Hij is pleitbezorger van een groenere wereld, een écht groene wereld. De overbevolking van Nederland zou aangepakt moeten worden door de grenzen te sluiten en immigranten terug te sturen naar hun eigen land, vindt hij. Alleen dan kan het milieu gered worden. Om een en ander te bereiken was hij in 1997 medeoprichter van de extreem-rechtse splinterpartij Groen Rechts, voortgekomen uit een fusie van de Partij voor Milieu en Recht (PMR) en de Realisten Nederland (RN). IJzerdraat spreekt om medestanders te vinden voor invoering van een bevolkingspolitiek net zo gemakkelijk een ledenvergadering van Milieudefensie toe, als een bijeenkomst van het ultrarechtse opleidingsinstituut Studie, Opbouw en Strijd, gefrequenteerd door leden van het Vlaams -Nederlandse Voorpost. Nu echter heeft hij zich aangemeld bij Leefbaar Nederland. Groen Rechts bestaat weliswaar nog steeds, maar die partij blijft «klimmen in een paal met groene zeep», aldus IJzerdraat. «Veel mensen zijn het met ons eens, maar ze durven er niet mee naar buiten te komen. Er was zelfs eens een rechter die ons schreef: ‹Hoe heb je het lef dat zo op te schrijven?› Tot in de hoogste kringen is er dus interesse in onze partij.»

Bij Leefbaar Nederland hoopt IJzerdraat eindelijk voet aan de grond te krijgen. En vooralsnog heeft niemand hem een strobreed in de weg gelegd, al is het hem om technische redenen niet gelukt zich te kandideren voor de programmacommissie. «Je moet letterlijk alle aspecten van de leefbaarheid vertegenwoordigen», zegt IJzerdraat, omringd door een aantal geïnteresseerde lokale volksvertegenwoordigers. «Leefbaarheid is het genoegen van het leven zelf. De omstandigheden moeten daartoe gecreëerd worden. Het is krankzinnig dat er nu nog niet over het vreemdelingenbeleid gesproken wordt. Onze grenzen zijn niet van elastiek. Als je doorgaat met een bevolkingsgroei van honderdduizend per jaar, dan is Nederland op een gegeven moment echt vol. Net als Boris Dittrich van D66 pleit ik voor een bevolkingspolitiek.»

Terwijl de lokale prominenten voor een laatste broodje richting de bar stuiven, neemt IJzerdraat vast weer plaats in de zaal. Hij heeft zich stellig voorgenomen het presidium erop te wijzen dat alle ledenstemmingen tot dusver «illegaal» zijn geweest omdat ze in tegenspraak zijn met de statuten. Na enkele vergeefse wandelingen naar de microfoon slaagt IJzerdraat er om half vier eindelijk in het woord te krijgen. De statuten moeten spoedig aangepast worden, zegt hij. Nagel belooft dat te doen en dankt IJzerdraat hartelijk voor zijn opmerkzaamheid.

Content over de aandacht luistert IJzerdraat naar de slottoespraak van Jan Nagel, die zich op de borst klopt over de daadkracht waarmee extreem-rechtse elementen uit de partij verwijderd zijn. Professor Derksen wordt door Nagel gevraagd aan zijn «onsmakelijke spelletje» een eind te maken «en niet langer door te gaan met de ondoorzichtige poging de lokale partijen in een bepaalde hoek te drukken». Zolang Leefbaar Nederland geen verkiezingsprogramma heeft, heeft de partij echter even veel meningen als leden. Activisten als Hans IJzerdraat zullen ondertussen proberen invloed te krijgen op de partij.

Het anti-fascistische onderzoekscollectief Kafka laat De Groene Amsterdammer dinsdagmiddag weten naast Henk Bakker en Hans IJzerdraat op zondag in Hilversum nog ongeveer tien «bekende gezichten» te hebben gezien.