Het ANC of de hel

Johannesburg - Mooie uitspraak uit The Star van afgelopen week: ‘You cannot be friends with white people, they will Satanise you.’ Fraai ook die hoofdletter S. The Star citeerde de provinciale voorzitter van de South African Democratic Teachers Union (SADTU), Moss Senye, tevens hoofdonderwijzer van de Meadowlands High School in Soweto, die terechtstaat vanwege het mishandelen van een leerling. Even afgezien van de bombarie rond die rechtszaak is het gebruik van 'Sataniseren’ fascinerend. Aanvankelijk dacht ik dat het hier om een townshipneologisme ging. Gedurende de apartheid ontwikkelde zich in de zwarte townships rond Johannesburg een geheel eigen jargon, tsotsitaal of flytaal. Het eerste is een referentie aan de gangsters, voor wie het Sotho-woord 'tsotsi’ is, het tweede verwijst naar 'flaai’, wat cool of straathip betekent.

Tsotsi-taal is een voor buitenstaanders niet te begrijpen mengeling van Zoeloe, Sotho en Afrikaans, vol neologismen en absurde woordcombinaties, die in de jaren vijftig werd ontwikkeld door criminelen om de politie te slim af te zijn. Later maakten de boze township-jongeren zich de taal eigen tijdens hun protesten tegen apartheid. Inmiddels is tsotsitaal onderdeel van de townshipcultuur, een verfijnd bargoens dat zich nog steeds ontwikkelt. Maar hoewel Senye hoofdonderwijzer is in Soweto en zich als een tsotsi gedraagt, heeft zijn 'Sataniseren’ waarschijnlijk weinig te maken met tsotsitaal. Het lijkt vooral een combinatie van de nog immer aanwezige racistische tendensen in Zuid-Afrika, de hel en verdoemenis predikende evangelisten en recente uitspraken van president Zuma.

In tijden van nood is het gemakkelijk om terug te vallen op racisme en andersgekleurden de schuld te geven van je eigen misère. In het geval van Senye: zijn voornaamste tegenspeler is de blanke provinciale minister van Onderwijs, bij benadering Satan. Daarnaast krijgen in heel Zuid-Afrika evangelische kerkgenootschappen steeds vastere voet aan de grond. Hun bevlogen predikanten zijn verzot op satanistische bangmakerij. En Zuma? Die vond het nodig om tijdens een recente verkiezingsbijeenkomst in de oostelijke stad Mthatha te zeggen dat de hel op je wacht als je niet op het ANC stemt tijdens de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen. Zuma sprak in Zoeloe, maar vertaald luidden zijn uitspraken: 'Als je niet op het ANC stemt, dan moet je weten dat je kiest voor die man met die (drietandige) vork, die mensen kookt. Als je een ANC-lidmaatschapskaart hebt dan ben je gezegend. Als je daar boven aankomt, dan zijn er verschillende kaarten, maar als je een ANC-kaart hebt, dan word je in de hemel toegelaten.’

Religieuze leiders noemden Zuma’s analogieën godslasterlijk. En de doorgaans radicale onderwijsbond SADTU distantieerde zich meteen van de sataniserende Senye.