Het ANC wordt in december ‘herboren’

Kaapstad – Met gebalde vuist sprak Jacob Zuma zijn aanhangers toe, nadat hij een achtste motie van wantrouwen sinds zijn aantreden in 2009 met succes had doorstaan: 198 stemmen tegen, 177 voor, 9 onthoudingen. De Zuid-Afrikaanse president, wiens leiderschap The Financial Times een ‘slow-burning disaster’ noemde, is een overlever. Een reeks schandalen, wijdverspreide corruptie, een economie die in recessie verkeert en aantijgingen dat hij en zijn naasten hun bevelen krijgen van de Indiase Gupta-familie bleken onvoldoende reden om hem de bons te geven. Zelfs het feit dat de stemming ditmaal in het geheim plaatsvond, zodat dissidenten niet onmiddellijk bang hoefden te zijn voor de anc-ransel, zorgde niet voor de ommekeer waar de oppositie op had gehoopt. Het gros der anc-afgevaardigden stemde gewoon tegen de motie.

Dat wil niet zeggen dat de resultaten van de stemming niet interessant zijn. Zodra de uitslag vorige week dinsdagavond bekend werd, begon het rekenen en speculeren. Hoeveel anc’ers hadden er nou ondanks harde waarschuwingen van de partijleiding toch voor de motie gestemd? Hoeveel hadden er de immer geroemde ijzeren partijdiscipline aan hun laars gelapt en meegestemd met die verfoeide oppositiepartijen? Of anders: wie was er zo dom geweest om tegen zijn eigen toekomst en salarisstrookje te stemmen? Want met vervroegde verkiezingen had het wel eens gedaan kunnen zijn met de riante anc-meerderheid.

Politieke commentatoren poogden de uitslag te duiden. De meesten interpreteerden het als een splitsing in het anc. Zij lazen de pakweg 35 dissidenten als metafoor voor een partij die de weg kwijt is en voorspelden vuurwerk in december als het pro- en anti-Zuma-kamp tijdens het partijcongres gaan strijden om de opvolging van Zuma als anc-leider. Anderen wezen op de mislukte blufpoker van de oppositie, die riep dat zeker zestig anc’ers tegen Zuma’s aanblijven zouden stemmen, zodat de motie van wantrouwen moeiteloos zou worden aangenomen.

Opvallend was verder dat de anc’ers die in het parlement speeches hielden tegen de motie zich stuk voor stuk richtten op het bewaren van de eenheid binnen de partij. Vrijwel niemand roemde de kwaliteiten van de president, over wiens toekomst tenslotte werd beslist. Het gros der anc’ers, ook al hebben ze het wellicht helemaal gehad met Zuma, vindt het idee van verraad aan hun ‘bevrijdingspartij’ onverteerbaar. Ja, erkent het anc, er zijn moeilijkheden, maar die lossen wij zelf op, in december, als de partij met nieuw elan wordt herboren.