Het anonieme dagblad

Ik heb me lang afgevraagd of ik erom moest lachen of huilen. En ik weet het antwoord nog steeds niet. Maar komedie of drama, zeker is dat de hoofdrol in de zaak-Peper niet meer door de oud-burgemeester van Rotterdam wordt vervuld. Er is maar één acteur die de schijnwerpers verdient: de hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad Peter van Dijk. Ooit geprezen als correspondent te Parijs voor NRC Handelsblad, thans ondoorgrondelijk orakel van de nieuwe persethiek in de Lage Landen. Met Van Dijk heeft het Nederlandse journaille een zeldzaam exemplaar in huis die witter wast zonder zijn handen ooit vuil te maken. Onder zijn verantwoordelijkheid heeft het AD een van de meest opzienbarende producten geleverd uit de geschiedenis van de Nederlandse onderzoeksjournalistiek. Leunend op anonieme bronnen heeft het AD zware beschuldigingen aan het adres van minister Peper geuit. Correctie: aan het publiek doorgegeven.

Nu de zeepbel inderdaad met lucht blijkt te zijn gevuld, zegt Van Dijk dat Peper die lucht maar voor het gerecht moet zien te krijgen. Ik vertrouw Peter van Dijk niet meer. Als ik hem in Rotterdam tegenkom, zal ik met een grote boog om hem heen lopen. Hij is van het type dat een klauwhamer op straat vindt en vervolgens met dat ding je hersenpan probeert in te slaan. Als je dan protesteert zal de hoofdredacteur nooit de verantwoordelijkheid nemen voor zijn daden maar doodleuk antwoorden: ik doe niets, het is die anonieme klauwhamer die zich in mijn hand heeft genesteld.
Mijn argwaan werd verleden week al gewekt toen ik kennisnam van het hoofdartikel van Van Dijk in het AD: ‘De persoon Peper interesseert ons niet, het is niet aan een krant om een oordeel uit te spreken over verondersteld misbruik van gemeenschapsgeld.’ Zoveel hoofdredactionele leugens in één zin kom je niet vaak tegen. Het is juist de persoon Peper - oud-burgemeester van de eerste havenstad ter wereld, paars getrouwd, omstreden bestuurder, arrogante regent, zolderessayist en, vooral, minister van overheidsintegriteit - die het AD boeit. Als de persoon Peper groenteboer op de Nieuwe Binnenweg was geweest, had het AD nog geen drie regels aan hem gewijd. Mijn advies: als de persoon Peper het AD daadwerkelijk niet interesseert, dan moet de krant het journalistieke veld verlaten om met De Particulier te gaan fuseren.
Dan de stelling dat het niet aan een krant is om de mogelijke fraude van een minister te beoordelen. Met permissie: een krant doet niets anders dan het hele jaar alles wat los en vast zit te beoordelen. Liefst dingen die prominenten aangaan. Als een minister een windje laat, zit het AD op de eerste rij om het scheetje in een hoofdcommentaar te vangen. Maar over vermeende delicten van politici die het AD zelf breed en vet heeft gebracht, heeft de krant natuurlijk geen mening. Omdat je om een oordeel te fabriceren hersenen moet bezitten; het AD van Van Dijk heeft alleen maar vingers om te tikken.
Dan de bronnen. Bronnen, beseft iedere zichzelf respecterende journalist, zijn ervoor om de dorst van rechters te lessen. Ze zijn ook onlosmakelijk verbonden met de journalist die aantijgingen publiceert. Na diverse processen weet ik hier alles van. Zonder een bron met gezicht en naam ben je nergens in de rechtszaal. De enige keer dat ik een zaak verloor was toen mijn bron weigerde voor de rechter te verschijnen om zijn beschuldigingen te herhalen. Bij een andere zaak ging mijn Nederlandse bron, Peter R. de Vries, helemaal mee naar Parijs om te getuigen. Ik won.
Het AD is de moderne variant van Windows. Het zet een paar ramen open en de anonieme bronnen komen aanwaaien. En dat vervolgens die bronnen per ongeluk onder een pers terechtkomen, daar heeft het AD vanzelfsprekend niets mee te maken. Daarom schrijft Van Dijk aan de raadsman van de Pepertjes dat hij zijn woede maar op die bronnen moet botvieren. Het AD beschuldigt niemand, zegt niets, denkt niets en fungeert hooguit als doorgeefluikje. Het AD is nergens voor verantwoordelijk. Het AD is zich van geen kwaad bewust. Het AD is helemaal geen krant. Het AD bestaat niet. En Van Dijk is een schuilnaam.