Opheffer

Het argument als Sisyphus’ steen

Door de hele geschiedenis heen is «het argument» altijd een zwakke schakel geweest. Wat is het argument om een stad te veroveren, een oorlog te beginnen, concentratiekampen te bouwen, mensen te vergassen, een land weg te vagen, dieren te doden, de natuur te verwoesten — mijn liefde te verklaren?

Argumenten moeten, in onze ogen, logisch zijn, tautologisch vaak, maar ook rechtvaardig en menselijk — en juist die ethische oordelen maken het argumenteren ingewikkeld.

Argumenten verdragen redenen van ethiek en esthetiek erg slecht.

We bombarderen Bagdad niet omdat het zo’n mooie stad is — zou voor mij een argument zijn, maar ik vrees dat ik hierin betrekkelijk alleen sta. Of sterker: laten we maar niets doen aan de gaskamers want ze zijn fraai en handig.

Een oorlog veroorzaakt veel doden. Als je tegen veel doden bent, moet je geen oorlog voeren. Tegen deze redenering is eigenlijk niet zo veel in te brengen, maar ze voldoet allang niet meer.

Zelfs mijn ouders (vijf en drie jaar krijgsgevangenschap) verwierpen mijn jeugdig pacifisme, onder het motto «liever breken dan buigen». De atoombom werd, meer dan mijn ouders zelf, verantwoordelijk gehouden voor mijn geboorte.

De atoombom als argument om er niets tegen te beginnen. Autoritairder kan een vrede niet zijn. En zoals elk kind een generatieconflict krijgt met zijn ouders, zo heb ik dat conflict gekregen met de bom en al haar neven en nichten.

Ik heb het argument zien veranderen; ik heb gemerkt dat argumenten gebruikt worden als stevige wapens, maar dat zij net zo vloeibaar zijn als water.

Argumenten — wat is een goed argument, en wat een slecht?

Livius vertelt over Hannibal, die vrede wilde na zo’n twintig jaar strijd. Het is het meest dramatische gedeelte in de geschiedenis van Hannibal. Hannibal wilde uiteindelijk alles opgeven waar de strijd met de Romeinen om was begonnen. Maar Scipio Africanus de Jonge weigerde het aanbod van Hannibal. Hij vond dat Hannibal straf had verdiend, juist omdat die al die jaren oorlog had gevoerd. Het dramatische schuilt hierin dat je alle argumenten begrijpt. Je begrijpt Hannibal die vrede wil, je begrijpt Scipio die de dood van zijn vader, vrienden en volk wil wreken — sommige zaken mogen niet ongestraft blijven. Maar daaruit blijkt al dat argumenten, waarop beiden zich beroepen, eigenlijk geen zin hebben.

Cicero in zijn Drie gesprekken over redenaarskunst beseft ook al dat goede argumenten weinig zinvol zijn als je iemand wil beïnvloeden of overtuigen. Humor en pathos zijn over het algemeen zinvoller.

En toch… het enige wat ons zou moeten overtuigen zijn argumenten.

Maar hoe kun je goede van slechte argumenten onderscheiden?

Waarom is «nooit meer oorlog» nu eens een goed, dan weer een slecht argument?

De goden zelf zitten ermee. Sisyphus — die al verschillende malen de goden had getart — mag uit de onderwereld, even naar de bovenwereld. Hij weigert terug te keren naar de onderwereld en wordt uiteindelijk gestraft met een steen die hij naar de top van de berg moet rollen, waar de steen vanzelf weer vanaf zou rollen, waarna Sisyphus hem weer naar de top moet rollen. Absurde nutteloze arbeid. Een straf, inderdaad.

Die steen is al van alles geweest en met van alles vergeleken, maar hij is bovenal een argument. Iemand moet hem naar boven brengen, en daar rolt hij vanzelf naar beneden, waardoor alles weer opnieuw begint.

«Nooit meer oorlog.»

«Een mens mag een ander nooit doden.»

«Is vrede niet het mooiste wat er is?»

Allemaal stenen die we de afgelopen jaren naar boven hebben gedragen en die we nu van de berg zien vallen.