Film

Het belang van het winnen

Film: Bad News Bears

De beste sportfilms zijn geen sportfilms. Any Given Sunday (1999) van Oliver Stone gaat over American football, maar heeft eigenlijk mannelijkheid als thema; Slap Shot (1977) van George Roy Hill is een ijshockeyfilm, maar meer nog is het een allegorie over het ouder worden; en The Mean Machine (1974) van Robert Aldrich is opstandig en antiautoritair tot op het bot, ook al draait het verhaal rond Burt Reynolds en de gridiron in de gevangenis.

In dit rijtje past Bad News Bears, dat over honkbal lijkt te gaan, maar dat eigenlijk een satire is waarin regisseur Richard Linklater de Amerikaanse identiteit deconstrueert. Linklater is een onverwachte keus als regisseur van een film waarin kinderen centraal staan en die ook nog een remake is van een gelijknamige, lichtvoetige komedie uit 1976 met Walter Matthau in de hoofdrol. Linklater is bepaald geen regisseur van lichtvoetige komedies. Hij maakt eerder experimentele liefdesverhalen, bijvoorbeeld Before Sunrise (1995) en Before Sunset (2004), en hij is de regisseur van een van de meest geanticipeerde films van dit moment: de getekende A Scanner Darkly, naar Philip K. Dick en met Keanu Reeves in de hoofdrol. Het is deze Linklater die nu ook komt met Bad News Bears. En dat is boeiend, want wat zit er dan achter deze «comedy»?

Billy Bob Thornton vertolkt de rol van Morris Buttermaker, een voormalige professionele honkbalspeler die nu een alcoholist is en die de coach wordt van het jeugdteam de Bears. Na een korte, weinig spectaculaire periode in de hoofdklasse van de Amerikaanse competitie is Buttermaker aan lager wal geraakt: hij rookt, drinkt, verlaat zijn vrouw en kind en is gedwongen een baan te nemen als insectenverdelger. Dan huurt een verveelde, rijke huisvrouw (Marcia Gay Harden) hem in als coach van het jeugdhonkbalteam van haar zoontje. In de jeugdcompetitie, zo blijkt, gaat het er hard aan toe. Buttermaker komt oog in oog te staan met Roy Bullock (Greg Kinnear), die de personificatie is van traditionele Amerikaanse normen en waarden, en dan vooral van de mantra dat winnen alles in het leven is. Buttermaker is nauwelijks geïnteresseerd: hij steekt nog een sigaar op en neemt nog een bier uit zijn altijd aanwezige koeltas.

Dit is een statement over wat Amerika wel en niet is, juist nu. In Linklaters optiek is het in ieder geval niet Roy Bullock, die een wedstrijd opent met een speech waarin hij spreekt over «de huidige tijd van terreur» en hoe het land wel niet de hulp nodig heeft van God en van «onze jongens overzee».

Zo is Bad News Bears een re flec tie van Amerika in oorlog: er zijn veel moeders te zien, maar nergens vaders, behalve Buttermaker en Bullock. Er ontstaat derhalve een crisis van autoriteit en moreel leiderschap: Buttermaker is een alcoholist en Bullock is een halve gare. Buttermaker zegt te gen een van zijn spelertjes: «Lieg maar tegen je ouders. Dit is immers Amerika.»

Dit is inderdaad Amerika, en dan wel multicultureel Amerika. Buttermakers team bestaat uit jongens en meisjes van over de hele wereld, van Armenië tot India. En zij zijn werkelijk waar deloos, sportief gesproken: één zit zelfs in een rolstoel. De vraag rijst: wat is dan het belang van het winnen? Hoe rijmt de afwezigheid van talent met de Amerikaanse identiteit, die inhoudt dat winnaars dienen te worden be loond terwijl er nauwelijks plaats is voor verliezers? Uiteindelijk besluit Buttermaker de competitie toch serieus te nemen en zet hij zijn spelertjes aan tot winnen. Maar wel met dit verschil: winnen ten koste van alles hoeft niet. Veel beter – en moeilijker – dan het winnen is een gevoel voor humor. Ook dat, zegt Linklater, is typisch Amerikaans. Juist dat.

Vanaf 26 januari