Het beloofde land

Je kunt een eind aan je eigen leven maken. Volgens de psychiater Chabot is het een maatschappelijk probleem als iemand het leven als ondraaglijk ervaart en zelfmoord wil plegen. Artsen dienen hierin hun verantwoordelijkheid te nemen en in gesprek te gaan met zo'n patient. De potentiele zelfmoordenaar kan argumenten inbrengen op grond waarvan de medicus beslist of hij de dodelijke medicijnen ter beschikking stelt, opdat de patient niet eenzaam achterblijft met zijn doodswens.

Er vinden regelmatig zulke gesprekken plaats, zo blijkt uit Chabots boek Sterven op drift. De uitkomst ervan is wisselend; in een aantal gevallen durft de psychiater de beslissing niet aan om iemand aan zijn - in de meeste gevallen haar - zachte dood te helpen. Als medicus denkt Chabot bevoegd te zijn om te beoordelen of voor iemand het leven nog zin heeft. De potentiele zelfmoordenaar moet zijn zaak bepleiten om een vrijbriefje te krijgen.
Natuurlijk is het ieders goed recht om zelfmoord te plegen. Maar waarom zou je iemand anders met de verantwoordelijkheid daarvoor opschepen? Chabot zegt weliswaar niet met zoveel woorden dat iedere potentiele zelfmoordenaar zich bij zijn huisarts dient te vervoegen, maar hij schept wel een klimaat waarin een recht op hulp bij zelfmoord bespreekbaar wordt. Alsof het doodsverlangen beheersbaar zou worden als je de dokter kunt bellen die je begeleidt tot het zelfgekozen sterfbed.
In Sterven op drift stelt Chabot dat een zelfmoordenaar niet altijd aan een psychiatrische stoornis of ziekte hoeft te lijden. ‘Er zijn veel personen die zich gedood hebben, zowel in de bijbel (Simson, Saul) als in de vaderlandse geschiedenis (Van Speyk) die wij niet als ziek beschouwen. Voorbeelden in het recente verleden zijn Menno ter Braak na de Duitse inval, of de boeddhistische monniken tijdens de Vietnamoorlog.’ Maar wat wil Chabot hiermee nu eigenlijk beweren? Menno ter Braak was inderdaad niet 'ziek’, maar wel een tamelijk depressieve persoonlijkheid en hij pleegde zelfmoord vlak voor de Duitse inval, omdat hij hoog op de dodenlijst stond van de nazi’s. Je hoeft geen 'psychiatrische stoornis’ te hebben om dan zelfmoord te plegen, maar het lijkt me voor Ter Braak bepaald geen oplossing als hij een gesprek had aangevraagd met de huisarts of psychiater. Had hij soms om dodelijke slaapmiddelen moeten vragen? En wat zou Chabot gedaan hebben? Menno ter Braak naar huis gestuurd hebben? Of hem voorzien hebben van een dodelijke dosis Vesperax, omdat zijn motieven overtuigend waren?
Zelfmoord is per definitie een afschuwelijke keuze, maar het is een keuze, en men neemt die in eenzaamheid. Door te suggereren dat hulp bij de uitvoering ervan beschikbaar is - of het nu gaat om depressieve patienten of ouderen die klaar zijn met leven - stel je impliciet dat zelfmoord een redelijke optie kan zijn. En dat is het niet. Het kan de enige en laatste optie zijn, aanvaardbaar is het niet.
Zodra we in maatschappelijk opzicht zelfmoord in sommige gevallen 'redelijk’ vinden, ligt het voor de hand om te veronderstellen dat het net zo vaak 'onredelijk’ is om door te willen leven. Het idee dat je tegenwoordig recht zou hebben op een aangenaam bestaan, wordt steeds gangbaarder. Minder dan ooit zijn we vertrouwd met de wetenschap dat het leven tamelijk meedogenloos is. Geluk en tevredenheid zijn zeldzaam, verdriet en zorg betrekkelijk normaal, illusies verdwijnen naarmate je ouder wordt en je rouwt om het verlies van liefde, jeugd, gezondheid en dierbaren. Verongelijkt wenden we ons tot deskundigen die ons leven in betere banen moeten leiden als het minder gelukkig dreigt uit te pakken.
En niet alleen het leven, ook de dood wordt langzamerhand gereguleerd. Naast het recht op een prettig leven, heb je ook nog het recht op een zachte dood. Alsof je het lot in eigen hand kunt nemen. Alsof de technologie de mogelijkheid biedt om alle angsten te controleren.