Het betere afzeiken

Twee maal keken de deelnemers aan Het blauwe licht vertederd naar hun monitoren. De eerste keer naar een man die een baby op de arm hield - ‘op borsthoogte’, zei iemand geroerd. Het fragment kwam uit een documentaire over een homopaar dat kinderen adopteert uit de zwaarste categorie: van verslaafde ouders, gehandicapt. De bewondering gold zowel de hoofdpersonen als het programma zelf dat ik, stom, had gemist. De pest met televisie is dat er niet, zoals velen beweren, zo weinig van belang is te zien maar juist zo veel.

De tweede vertedering gold een fragment uit VPRO’s Waskracht! en was veel dubbelzinniger. Het betrof een bezoek aan Willibrord Fréquin, de geïncarneerde onbeschoftheid. Waskracht! ging gekleed als Fréquin zelf - proleet op chique -, hanteerde diens fysiek opdringerige stijl en stelde impertinente en suggestieve vragen. De ‘blauwlichters’ smulden. Cox Habbema merkte op dat ze door Fréquin weer wist waarom ze nooit naar de tv kijkt (even zinnig als meedelen dat je na het inkijken van de Privé weet waarom je De Groene niet leest), en Frits Abrahams verzuchtte: 'Wekelijks zo'n bezoekje aan Willibrord!’ - waarin ik mij geheel kan vinden.
Wie dat karwei op zich neemt, moet iets van ’s mans grofheid bezitten. Dat lijkt Waskracht! toevertrouwd. Een van hun handelsmerken is 'afzeiken’. Ze staan daarmee in een VPRO-traditie. Ooit een verademing. Omdat autoriteiten die voorheen altijd buigend werden bejegend door de tv, nu de nodige kritische benadering kregen. Voor het eerst werd de televisie het jongetje dat riep dat de keizer geen kleren droeg.
Langzaam werd de kritische toon een maniertje, binnen en buiten de VPRO, waardoor ook nitwits hun gesprekspartners tegemoet traden als gold het een verhoor. Vooral in radioprogramma’s over kunst worden krasse staaltjes van onbeschoftheid gepaard aan onbenul.
De politieke rubriek van Waskracht!, droeg de naam 'Geen commentaar’ (recent beëindigd) en balanceerde op de rand waarbij de kijker zelf koorddanser werd: of hij gaf zich gewonnen aan de lullige stijl van een schijnbeleefd, netbepakt, licht-Mokums duo dat politici in verwarring bracht door ze buiten hun biotoop te halen, of niet. Het hing van mijn bui af. Weerloos was ik toen Nana Mouskouri verleid werd tot een visie op haar Europees parlementair werk. Zij blijkt daar te zitten uit liefde voor de mensen en opdat die liefde zich ook onder de mensen zal verspreiden - of vergelijkbaar gezwatel. De jongelui herhaalden haar antwoorden op pseudoneutrale toon - moordend effect. De diva had weinig VPRO gezien en begreep niet waarom haar bezoekers als wethouder Hekking de camera zochten. Buitengewoon onbeschoft - maar mijn slechte karakter won het van correcte ergernis over een zege die toch ook makkelijk was.
Waskracht! is verder vooral een ratjetoe van onderwerpen en stijlen, bewust slordig gemaakt. Kwajongenstelevisie die met een nagel over het schoolbord gaat opdat ouwe lullen 'hou es op’ zeggen. Soms is het niks (gezin met teveel honden; blessures door darts); soms komt er iets opvallends uit. Zo praatten ze met Mohamed (18) en Abdel (13), hoofdpersonen in de Overtoomse-Veldrellen. 'Altijd is het jullie’, zei Mohamed, 'nooit jij.’ Daarmee verwoordend hoe een individu tot 'Marokkaanse jongere’ wordt geslagen. Het stemde niet vrolijk, maar vormde een uitstekende aanvulling op de geschreven analysen.
Waskracht! kijken is goudkorrels zoeken in een modderige stroom: ze zitten er wel degelijk.

  • Buren. Frans Bromets onnavolgbare pincet in burenruzies. Altijd vraag je je van één partij af waarom die hem toelaat. Soms van twee. VPRO, vrijdag 20.28 uur, Ned. 3.
  • Glamourland. Gertjan Dröge melkt succesformule uit. Nu zijn lagere goden aan de beurt, zoals ballroomdansers. Leuk voor wie iets te veel gezopen heeft. Avro, vrijdag 21.05 uur, Nederland 1.