Het bewijs is geleverd, Servië ligt in Europa

Belgrado - Servië maakt zich op voor het kandidaat-lidmaatschap van de Europese Unie. Een volksfeest is dat niet. Politici vieren het echter als een stap naar een ‘Europese toekomst’, een verwarring van aardrijkskunde en politiek die het land al jaren in zijn greep houdt. Sommige Serviërs zijn er bij lange na niet meer van overtuigd dat hun land in Europa ligt.

‘Het is hier waarschijnlijk niet wat je in Europa gewend bent’, zegt de badmeester verontschuldigend als hij de deur van de kleedkamer opendoet. ‘We doen het hier anders dan in Europa’, merkt een collega-journalist op. De tegenstelling wordt zo vaak gebruikt dat het went. Ten dele is ‘Europa’ natuurlijk gewoon een afkorting voor de Europese Unie, zoals in de Nederlandse dooddoener ‘het moet van Europa’, als een politicus geen verantwoordelijkheid wil nemen voor een wet.
Maar in Servië is er meer aan de hand. Het land is volgens de slogan van de grootste politieke partij ‘op weg naar Europa’, alsof het door een geografisch ongeval van het continent is afgedreven. Geen dag gaat voorbij zonder dat wordt gerefereerd aan het bouwen van een Europees Servië, waar Europese waarden gaan gelden. Niet een uitgelezen manier om van een inferioriteitscomplex af te komen.
Antropoloog Marek Mikuš deed onderzoek naar de term Europa in het Servische politieke taalgebruik. ‘De implicatie is dat Servië niet Europees kan en zal zijn tot het lid is van de EU’, zegt hij. Het richt volgens hem vooral schade aan. De positieve associaties met Europa waren er al langer, en de aanwezige afkeer van de EU is er alleen maar door verergerd.
Tijd om de kwestie tot proportie terug te brengen, vond de nationale bibliotheek in Belgrado. Het instituut biedt een overzicht van landkaarten onder de titel Servië op de kaart van Europa en de wereld. De bibliotheek blijkt in het bezit van een rits aan zeldzame atlassen, zoals van de Amsterdamse kaartenmaker Mercator. En ze bewijzen het keer op keer: Servië ligt wel degelijk in Europa. ‘Het zegt wel iets als je land is afgebeeld door al deze beroemde kaartenmakers’, zegt waarnemend directeur Dejan Ristic. ‘Het bevestigt onze plaats in Europa.’
Is dat nodig? Niet echt, vindt Ristic. Maar het kan geen kwaad om eraan te herinneren, zeker niet als het de aandacht kan vestigen op de prachtige historische collectie van de bibliotheek. ‘De enige plek op aarde waar je op dit moment een Mercator-atlas kunt bekijken is Belgrado.’ En hij ligt opengeslagen op de kaart van Servië.