Het blijvende belang van Anne Frank

Anne Frank zou vandaag tachtig jaar zijn geworden, een feit waaraan niet te ontkomen valt. Zo zendt de NPS vanavond op prime time een anderhalf uur durende speciale aflevering uit over Nederlands bekendste onderduikster terwijl Het Klokhuis eerder op de avond in een dubbele aflevering aandacht besteedt aan Anne Frank. Maar de aandacht blijft niet beperkt tot Nederland. Overal in de wereld, van Argentinië tot Frankrijk, staan mensen stil bij haar geboortedag. In Buenos Aires wordt vandaag de ‘Casa Anne Frank’ geopend, waarin een permanente tentoonstelling is te zien over het leven van Anne Frank. In Parijs geeft operazanger David Serero een concert in het Anne Frankpark. Anne Frank mag dan al 64 jaar geleden zijn overleden, de herinnering aan haar is nog steeds springlevend.

Alle activiteiten leiden ongetwijfeld tot smalende opmerkingen over de ‘Anne Frank-industrie’. Maar de aandacht voor haar levensverhaal is terecht. Alleen al om het feit dat elk van de miljoenen slachtoffers van het nazi-regime het verdient om te worden herinnerd. Daarnaast heeft de voortdurende aandacht voor haar persoon gunstige neveneffecten. Ze geeft de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog een gezicht en maakt het belang van de strijd voor een democratische en vrije wereld duidelijk. Dit is natuurlijk geen nieuw gezichtspunt. Haar verhaal spreekt miljoenen mensen over de hele wereld al decennialang aan juist omdat ze een gewoon meisje was dat werd meegezogen in de stroom van de wereldgebeurtenissen. Maar in een tijd waarin de discussie over het nut van het herdenken van de oorlog steeds weer de kop opsteekt, is de herinnering aan Anne Frank van groot belang.

Voorstanders van het afschaffen van de herdenking brengen naar voren dat steeds minder mensen direct ervaring hebben met de Tweede Wereldoorlog. De herinnering aan de oorlog zou daarom steeds minder betekenis hebben. Deze redenering lijkt niet zonder invloed te zijn geweest op sommige voorstanders van het herdenken. De nationale herdenking op 4 mei en bevrijdingsdag op 5 mei worden steeds algemener. Op 4 mei worden niet alleen de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog herdacht, maar ook die uit latere conflicten. Op 5 mei gaat het niet langer slechts om de herdenking van bevrijding van de nazi’s, maar ook om vrijheid, grondrechten en democratie in het algemeen. Dit alles uit angst dat een nieuwe generatie Nederlanders zich anders niet meer kan identificeren met de herdenking en de bevrijding.

In principe is het geen slecht idee om aandacht te besteden aan beginselen van de democratie. Het kan nooit kwaad om het besef te stimuleren dat het een voorrecht is om te leven in een staat die de rechten van het individu waarborgt en die de burger de vrijheid geeft zijn leven naar eigen goeddunken in te richten. Maar zonder concrete voorbeelden, zonder een kapstok om begrippen als vrijheid en democratie aan op te hangen, blijven het abstracte woorden. Door termen als vrijheid, democratie en grondrechten expliciet in verband te brengen met de Tweede Wereldoorlog worden ze concreter. Maar echt leven gaan ze pas wanneer ze een menselijk gezicht krijgen. Het levensverhaal van Anne Frank is daarvoor bij uitstek geschikt. Haar dagboek illustreert op treffende wijze wat het betekent om in een onvrije staat te leven waar het recht met voeten wordt getreden en de verkeerde achtergrond al voldoende reden is voor vervolging. Vandaar dat de grote aandacht voor Anne Franks tachtigste geboortedag een goede zaak is.