Het Braziliaanse patriottisch onderwijs komt niet van de grond

Rio de Janeiro – En daar stonden ze dan eind februari aan het begin van hun nieuwe schooljaar. De vlag, het volkslied en alle leerlingen in het gelid. De schooldirecteur moest een verplichte brief van de minister van Onderwijs voorlezen. ‘Brazilianen. Vandaag verwelkomen we het nieuwe Brazilië.’ Het betoog ging over ‘het einde van de linkse indoctrinatie’ om af te sluiten met de campagneleus van de in januari aangetreden rechts-populistische president Bolsonaro: ‘Brazilië boven alles, God boven allen.’ Dat laatste vond de rechter te ver gaan. Wat bleef was de opdracht de ceremonie te filmen en onverwijld naar de president of minister te sturen.

Het parlement ging vervolgens meteen aan de slag met een wet om het anoniem filmen van leraren te promoten. Leraren die betrapt worden op het ‘hersenspoelen’ van hun klas ‘met de ideeën van het heersende cultuurmarxisme’ moeten strafbaar zijn. De eerste leraren zijn al ontslagen. Ze waagden het bijvoorbeeld om de militaire coup van 1964 nog steeds een ‘coup’ te noemen. Of ze ‘erotiseerden’ hun leerlingen met seksuele voorlichting.

Meisjes moeten volgens de heersende mores op school al jong leren dat ze ‘een dienende rol’ hebben. Dan zal ook huiselijk en seksueel geweld als vanzelf verdwijnen. ‘Vanaf nu stroomt de grootsheid van het vaderland en zijn helden weer door de scholen’, oreerde de minister van Onderwijs. In een voormalig slavenland waar het grootste deel van de inheemse bevolking is uitgemoord, stelde hij: ‘We moeten trots zijn op onze Europese wortels en onze joods-christelijke traditie vieren.’

De plannen zijn ambitieus. Alleen schort er nog wat aan de uitwerking. De minister van Onderwijs wist de interne rechtse stammenstrijd die onmiddellijk uitbrak tussen de militaire en de ideologische vleugel op zijn ministerie niet te beheersen. Hij is inmiddels de laan uitgestuurd. ‘Wij hebben op school helemaal geen vlag’, lachte mijn buurmeisje Clarinha van elf. Het volkslied was niet gezongen, ook werd er niet gefilmd of een brief voorgelezen op haar eerste schooldag in het ‘nieuwe’ Brazilië. ‘De directrice was ziek’, vertelde ze schouderophalend.

Haar onderbetaalde leerkrachten zijn vaak ziek of afwezig. De banken en wc’s zijn nog steeds kapot. Als het regent of als er geschoten wordt, sluit haar school dagenlang. Daarom weet Clarinha, net als de meerderheid van haar Braziliaanse leeftijdgenootjes, niet wat een breuk is of de tafel van acht. Haar naam schrijft ze bibberig, met haar tong tussen haar tanden. Voordat leraren überhaupt aan links indoctrineren toekomen, zal er toch eerst wat meer materiële ‘vaderlandsliefde’ moeten gaan naar een schoolsysteem dat tot het slechtste ter wereld behoort.