Het broeit in de provincie

Presidentsverkiezingen? In de provincie heeft men wel wat anders aan het hoofd. In Amiens bijvoorbeeld, door Jules Verne uitgeroepen tot ideale stad van het jaar 2000, is men bang voor een nieuw oproer uit het getto.
AMIENS - De Franse presidentsverkiezingen zijn dodelijk saai begonnen. Zondag vindt de eerste ronde plaats, de twee sterkste kandidaten gaan door naar de tweede ronde op 8 mei. De Fransen hebben nauwelijks belangstelling en de meerderheid van de kiezers weet nog steeds niet op wie zij zal stemmen. De ongeinteresseerdheid heeft alles te maken met de slaapverwekkende kandidaten, die stuk voor stuk gouden bergen beloven en pretenderen de huidige ellende in de Franse samenleving nog voor het jaar 2000 op te lossen. Brandende kwesties als werkloosheid, armoede en woningnood worden tijdens de campagne vermeden. Met weemoed denkt men terug aan wijlen de komiek Coluche, die de vorige presidentsverkiezingen nog enigszins te pruimen maakte. Alleen de media zijn geinteresseerd in de campagne, het vrijblijvende gebabbel van de kandidaten vormt een goedkope vulling voor de dag- en weekbladen, en vooral voor de televisiezenders.

In Picardie valt helemaal niets te merken van de verkiezingscampagne. De troosteloze provincie rond de rivier de Sonne, met talloze oorlogsmonumenten en dampende fabrieksschoorstenen als enige orientatiepunt in het vlakke landschap, heeft zwaar te lijden onder de huidige Franse malaise: het hoogste werkloosheidspercentage, de laagste schoolresultaten en het hoogste aantal ingezetenen dat geen inkomstenbelasting betaalt. En 59 procent van de bevolking stemde tegen Maastricht.
Als je de folders van de plaatselijke VVV mag geloven, is Amiens, de hoofdstad van Picardie, een bruisende stad. Belangrijkste trekpleisters: de grootste kathedraal van Europa en het graf van Jules Verne. De pionier van de wetenschapsroman woonde vijfendertig jaar in Amiens. Hij was verknocht aan de stad, was er zelfs gemeenteraadslid.
Of Amiens moet honderd jaar geleden een aangename stad zijn geweest, of Jules Verne was niet goed snik. Amiens is een deprimerende stad, haar bewoners zijn onbeschoft en lomp. De marionet Lafleur is het symbool van de stad en moet de Picardier voorstellen. Volgens de VVV is hij bijdehand en onafhankelijk, heeft hij een vrolijke natuur en blijkt hij soms een oproerkraaier die ervan houdt om agenten voor de gek te houden. Alleen dat laatste blijkt overeen te komen met de werkelijkheid: vorig jaar november braken er ernstige schermutselingen uit tussen de bewoners van Amiens- Noord en de politie.
De noordelijke wijk ligt op amper vijf minuten rijden van het onlangs geheel opgeknapte oude centrum van Amiens, waar yuppies lunchen in de restaurants aan de truttige grachtjes. De gemeente heeft miljoenen franks in de stadsvernieuwing gestoken en doet er alles aan om het slechte imago van Amiens op te krikken. In Noord-Amiens is daarentegen niet geinvesteerd: grauwe woonwijken uit de jaren zestig, vooral bewoond door Algerijnen. Maar ook in het centrum van Amiens ligt de ellende op straat. In een voormalig klooster in de Rue des Augestins wordt iedere ochtend gratis voedsel uitgedeeld aan de nooddruftigen. Meer dan honderd mensen staan in de rij voor genadebrood: sloebers, zwervers, alcoholisten, huisvrouwen en Algerijnen. Er hangt een grimmige sfeer, de wachtenden willen beslist niet dat er foto’s worden gemaakt. Ze zijn nog niet al hun waardigheid kwijt.
COLETTE IS negenenveertig, gescheiden, en moet vijf kinderen onderhouden. Ze heeft twintig jaar in een fabriek gewerkt en is van de ene op de andere dag ontslagen en aan de bedelstaf geraakt. Ze moet rondkomen van 2800 frank, nog geen duizend gulden. Ze schaamt zich ervoor dat ze in de rij moet staan voor eten, maar ze heeft geen keus. ‘Banen zijn er niet, om het ziekenhuis aan te vegen heb je nog een diploma nodig.’ Ze is de enige in de rij wachtenden die zeker gaat stemmen, al weet ze nog niet op welke partij. De andere wachtenden tonen geen enkele belangstelling voor de verkiezingen, ook al hebben ze stemrecht.
Beatrice Furon is verantwoordelijk voor de campagne van de RPR in Amiens, de partij van presidentskandidaten Chirac en Balladur. Furon: 'Ik werk me suf maar veel zin heeft het eigenlijk niet. De verkiezingen leven hier totaal niet. De programma’s van de partijen zijn erg algemeen en moeten zowel mensen in Lille als Marseille aanspreken. Geen nieuwe gezichten, geen nieuwe ideeen. De gemeenteraadsverkiezingen volgende maand zijn veel belangrijker omdat de mensen daar direct bij betrokken zijn. Nu gaat rechts flink winnen omdat de politiek van links heeft gefaald - kijk maar naar Amiens.’
Furon vreest dat in de tweede ronde Chirac en Balladur - beiden lid van de RPR - tegenover elkaar komen te staan. 'Onze partij is nu al verscheurd door deze slopende tweekamp, die in de tweede ronde zeker noodlottig zal zijn voor de eenheid in de partij. Daarom hoop ik dat de tweede ronde zal gaan tussen Chirac en Lionel Jospin, de socialistische kandidaat. Aanstaande zondag wint Chirac zeker van Balladur - de kiezers willen iemand die de mensen in beweging zet, en dat kan Chirac. Daarom stemmen veel jongeren op hem. Omdat hij zich de laatste maanden nogal heeft ingezet voor de daklozen in Parijs stemmen veel mensen nu op hem. Balladur krijgt vooral stemmen van ouderen, de kleine burgerij en de notabelen in de provincie.’
IN HET KOMISCH bedoelde programma Les vieux de la veille speelde een van de acteurs Nicolas Sarkozy, de minister van Financien. Sarkozy werd uitgebeeld als een homoseksueel die zich stond af te trekken op een foto van Balladur. Vanaf dat moment mochten er geen politieke sketches meer op de televisie tijdens de campagne.
De vuile mediastrijd tussen Chirac en Balladur is het enige niet vervelende aan de campagne. Hun partij, de RPR, is opgedeeld in twee kampen die elkaar het leven zuur maken. Balladur - volgens de opiniepeilingen van nog geen twee maanden geleden zou hij de nieuwe president worden - wordt achtervolgd door schandalen en is inmiddels ruimschoots ingehaald door partijgenoot Chirac. Balladurs laatste mediablunder heeft hem zelfs onder Jospin, de socialistische kandidaat, doen zakken. Wegens dikke mist moest zijn helikopter onlangs een noodlanding maken in de Ardeche. Gelukkig werd de premier opgepikt door een toevallige passant. Nog toevalliger was het feit dat dit een goede bekende bleek te zijn van de premier. Kortom, een goedkope stunt om in de media te komen.
Het is opmerkelijk dat Chirac, de burgemeester van Parijs, waarschijnlijk de nieuwe president wordt. Terwijl de sociale conflicten zich opstapelen, kiest het volk voor de zeer conservatieve kandidaat. Het zijn vooral proteststemmen; de meeste kiezers zijn teleurgesteld in links en in het beleid van Mitterrand. De huidige president, op sterven na dood, heeft wat opvallende bouwsels in Parijs nagelaten, zoals het een farao betaamt, maar onder zijn bewind is de Franse maatschappij volkomen verloederd. De ongelijkheid onder de bevolking is dramatisch gestegen: twintig procent van de Fransen bezit 44 procent van het nationale inkomen.
In Le Monde Diplomatique van april houdt Christian de Brie een vurig pleidooi voor het afschaffen van de ongebreidelde macht van de Franse president: 'Hoe kom je er vanaf? Sinds 35 jaar vergiftigt en corrumpeert de president van de Franse republiek het politieke leven, misbruikt hij de Franse instellingen en houdt hij de staat ver van de democratische volwassenheid van zijn Europese bondgenoten. De domgehouden kiezer wordt uitgenodigd om zijn lot voor zeven jaar toe te vertrouwen aan een man met buitengewone macht, van wie men verwacht dat hij alle problemen zal oplossen, van de werkloosheid tot de veiligheid op de wegen, van het redden van de hengelsport tot het vaststellen van de zomertijd, van overstromingen tot bosbranden.’
De Brie citeert vervolgens generaal De Gaulle, die de Vijfde Republiek uitriep. De Gaulle was voor de absolute macht van de president. De Brie vervolgt: 'Een volk dat zijn lot geheel aan de leider toevertrouwt, roept bijzonder slechte herinneringen op.’ De opvolger van De Gaulle, Georges Pompidou, deed er nog een schepje bovenop: 'Het gaat er niet om dat de Fransen hun eigen toekomst kiezen, maar het gaat erom dat ze de man kiezen aan wie zij hun toekomst voor zeven jaar toevertrouwen.’
De Brie vindt dat er sindsdien niets is veranderd. Hij waarschuwt vooral voor de ongebreidelde macht van de anonieme raadgevers van de president, die reikt tot besluiten over militaire interventies. De Brie wil dat de regering weer regeert en dat de president, nadat hij zijn despotenkroon heeft verloren, weer terugkeert naar zijn rol van arbiter. Dat is andere koek dan de hagiografieen die momenteel verschijnen in verband met de naderende dood van Mitterrand.
EMMANUEL TODD, historicus en socioloog, publiceerde vorig jaar november een essay, getiteld 'Over de oorzaken van de Franse politieke malaise’ (een bewerkte versie ervan verscheen in De Groene van 22 februari). Zijn ontdekking dat er nog altijd arbeiders bestaan in Frankrijk en dat die de presidentsverkiezingen gaan bepalen schokte het politieke establishment. Blijkbaar zijn de politici nog nooit in Amiens geweest, want daar leven nog echte arbeiders.
In Ailly-sur-Somme bijvoorbeeld, een buitenwijk van Amiens. Hier bevindt zich een heus arbeidersgetto, gebouwd aan het einde van de vorige eeuw door de plaatselijke jutefabrikant. De straten hebben er geen namen maar nummers. De werkgever is jaren geleden op de fles gegaan en sindsdien leven de bewoners in de misere. Ze zien er ziekelijk, onverzorgd, doorrookt en doordronken uit. In een vochtig pand in straat nummer vier wonen sinds kort vijf families, afkomstig uit Amiens-Noord. Ze hebben de woning gekraakt nadat ze wegens huurachterstand uit hun flat waren gezet. Op de vloer liggen matrassen, het is er steenkoud, sloffen sigaretten en kratten wijn vormen het interieur. De vereniging Dale ('Recht op huisvesting’) is initiatiefnemer van de kraakactie. Dale heeft spandoeken aan de gevel gehangen met protesten tegen het regeringsbeleid. De buurtbewoners zijn niet erg blij met de nieuwe buren, de solidariteit is niet groot onder de laatste arbeiders. De zuilen die bestemd zijn voor verkiezingsaffiches zijn leeg, een week voor de eerste ronde van de verkiezingen. De plaatselijke afdelingen van de politieke partijen zien er geen brood in om hier hun posters op te hangen - de mensen stemmen toch niet.
Naast de woningnood is de veiligheid van de burgers een van de belangrijkste verkiezingsthema’s in Frankrijk. In Amiens klaagt iedereen steen en been over de stijgende misdaad - en de criminelen komen natuurlijk uit Amiens-Noord. Beatrice Furon van de RPR: 'In de buitenwijken zie je vrijwel geen politie, die zijn bang dat ze door hun aanwezigheid nieuwe rellen uitlokken. De dag na de rellen in november reed ik door de wijk. Het was een compleet niemandsland, angstaanjagend gewoon. Niemand uit het centrum komt ooit in Noord, ook al is het maar vijf minuten rijden. De scheiding tussen de twee delen van Amiens is onvoorstelbaar. Ieder moment kan er een nieuwe opstand uitbreken, de rellen van november vorig jaar in deze wijk zijn nog niet vergeten en er is sindsdien niets veranderd.’
De vermeende criminaliteit in Amiens-Noord is koren op de molen van het Front National, dat vier miljoen banen belooft in de Zesde Republiek. De partij kan in Amiens rekenen op veel proteststemmen van gefrustreerde socialisten en communisten en zal zeker hoger scoren dan het landelijke gemiddelde. Raynald Brassur, de leider van het Front National in Picardie, denkt dat Le Pen een grote kans maakt om door te gaan naar de tweede ronde: 'De opiniepeilingen zijn volstrekt onbetrouwbaar. Bij de vorige presidentsverkiezingen zouden wij negen procent krijgen, maar we eindigden uiteindelijk op veertien procent. Veel mensen durven er niet voor uit te komen dat ze op het Front National stemmen. Nog nooit hadden we zo veel zendtijd als nu. We scoren vooral met thema’s als het immigratieprobleem en de veiligheid van de burger.’
Hoe denkt Brassur de problemen in Amiens-Noord op te lossen? Brassur: 'Allereerst hadden ze de immigranten nooit in zo'n getto moeten stoppen maar evenredig over de hele provincie moeten verspreiden. Dan waren ze nu beter geintegreerd. Overigens maak ik een onderscheid tussen de Algerijnen die in het Franse leger dienden (de harkis) en de Algerijnen die later naar Frankrijk zijn gekomen. De harkis hebben hun leven in de waagschaal gelegd door aan de zijde van de Fransen te vechten tijdens de Algerijnse oorlog. We hebben ze daarom altijd als Fransen beschouwd en het voor hen opgenomen, iets wat noch de linkse noch de rechtse regeringen hebben gedaan. Daarom stemmen er ook nogal wat harkis op ons.’
Volgens Brassur tiert de misdaad welig in Amiens-Noord: 'Je ziet er jongens op dure motorfietsen, terwijl ze nooit in hun leven hebben gewerkt en ouders hebben zonder inkomen. Dat geld moet toch ergens vandaan komen, het valt niet uit de hemel.’ Hij pleit voor strenge maatregelen tegen de oproerkraaiers in Amiens-Noord, vooral diegenen die niet tot Fransman zijn genaturaliseerd. Brassur vindt het bespottelijk dat ze op kosten van de Franse staat in de gevangenis gevoed worden. 'Onmiddellijk terugsturen naar waar ze vandaan komen’, aldus de zwaarlijvige baas van het Front National in Picardie.
DE BEWUSTE WIJK ligt rondom het ziekenhuis van Amiens-Noord. 'Welcome to the Bronx’, staat er op de muren geklad. Ook in Amiens- Noord is vrijwel niets te merken van de verkiezingscampagne. Hier en daar een verdwaald postertje van het Front National, of van Robert Hue, de communistische kandidaat, die met zijn kale kop, ringbaard en geringe lengte aan een kabouter doet denken. Juist in deze wijk zou je nog enige politieke belangstelling verwachten. Maar van verkiezingskoorts is niets te merken, er is eerder sprake van een dodelijke verveling. Dertig procent van de bewoners is werkloos, het landelijke percentage is elf procent. Rond het winkelcentrum hangen de hele dag jongeren rond, voornamelijk Algerijnse.
In het enige cafe van het winkelcentrum zit men ’s ochtends om tien uur aan de sterke drank. Waarschijnlijk zijn dat de welgestelden uit de buurt, die zich nog een borrel kunnen veroorloven. Het vermeende drugsgebruik in de wijk blijkt reuze mee te vallen. Een opgeschoten Algerijn toont trots een flintertje hasj dat voor een buitensporig hoog bedrag kan worden overgenomen. Als de hasj goedkoper en gelegaliseerd zou worden, zouden de problemen waarschijnlijk afnemen in Amiens-Noord. Maar nee, want over een verkiezingsthema zijn alle kandidaten het roerend eens: geen legalisering van soft drugs. Integendeel, het gebruik van soft drugs moet harder worden bestreden.
Beatrice Furon van de RPR wil na de verkiezingen zo snel mogelijk weer terug naar Parijs. Furon: 'Als de gemiddelde Fransman al over Amiens praat, dan associeert hij de stad met lelijk, triest, saai en onbeweeglijk. Ik heb hier enkel voor mijn werk gewoond, ik haat het hier. De stad heeft jaren nodig om haar slechte imago te veranderen. De mensen zijn naargeestig, niet dynamisch, ze laten alles lijdzaam over zich heen komen. Terwijl er hier genoeg te veranderen valt.’
Amiens grootste zoon Jules Verne wijdde ooit een verhaal aan zijn stad, getiteld 'Een ideale stad: Amiens in het jaar 2000’. De man mag een groot schrijver en denker zijn geweest, en veel van zijn fantasieen mogen zijn uitgekomen, maar wat betreft Amiens had hij het helemaal mis.