Televisie: ‘Het oneindige kwartet’

Het cement

Joseph Haydn maakte de combinatie van twee violen, altviool en cello met 68 strijkkwartetten tot een gouden kamermuziekgenre, en zette tegelijk kwalitatief een verbluffende standaard. Zo inspirerend dat Mozart, Beethoven, Schubert, Brahms, Bartók, Sjostakovitsj en anderen juist in het kwartet hoogtepunten binnen het eigen oeuvre bereikten. In een bespreking van 2014 (de Volkskrant): ‘Zelden klinken de kwartetten van Felix Mendelssohn zo verschroeiend als bij het Artemis Kwartet; ongetwijfeld dankzij hun nieuwe aanwinst, de Letse violiste Vineta Sareika’.

De ntr zendt donderdag een Nederlandse documentaire over dat vermaarde internationale kwartet uit. Waarin u Sareika en kompanen uitgebreid leert kennen. Een week eerder was mooier geweest, want Artemis opende 25 januari de Amsterdamse Strijkkwartet Biënnale. Tegelijk viering van hun dertigjarig jubileum, wat voor ‘een huwelijk van vier personen’ uitzonderlijk lang is. Maar het waren niet altijd dezelfde partners: Sareika en altist Gregor Sigl van die fraaie Mendelssohn-cd waren er nog bij in het Muziekgebouw, de andere twee zijn nieuw.

Zo kan ik het ook: een huwelijk met wisselende partners duurt al gauw lang, denkt u. Dat is een grote vergissing, want de chemie binnen een zo klein ensemble dat eeuwig en altijd op elkaars lip zit, studeert en reist, en onder artistieke hoogspanning staat omdat een minder optreden van één al catastrofaal is, is extreem kwetsbaar. Het aantrekken van een nieuw lid voor een symfonieorkest is een peulenschil vergeleken bij aanvulling van kwartet. Sfeer en verhoudingen veranderen.

De kracht van Het oneindige kwartet van Hester Overmars is dat je dat als liefhebber wel vermoedt, maar dat het zicht- en vooral voelbaar wordt. Waarbij de maakster ironisch genoeg het geluk had te filmen in een minder soepele periode. Uit betere tijden zijn er archiefbeelden. En de herinneringen van cellist Eckart Runge (oprichter in 1989), altist Gregor Sigl (sinds 2007) en eerste violiste Vineta Sareika (sinds 2012). Die draaien om Friedemann Weigle, altist. Herinneringen, want in 2015 maakte hij, lijder aan een bipolaire stoornis, een eind aan zijn leven. Nog altijd traumatisch voor zijn collegae die, je kunt het niet anders zeggen, van hem hielden, vanwege muzikale en persoonlijke kwaliteiten.

Hij komt gelukkig in veel fragmenten voor. Maar hoe vervang je iemand die het cement was? Zeker als je, zoals de toch echt aardige Sareika zegt, iemand hoopvol hebt uitgenodigd voor auditie en al bij de eerste streek weet: ‘o nee!’ En zo iemand is dan dus echt een kanjer, anders vraag je haar/hem niet. En dat is dan alleen nog het muzikale deel.

Enfin, Sigl nam de alt over en Amerikaanse violiste Anthea Kreston kwam erbij. De impresario van het kwartet: ‘Ze hebben het publiek opnieuw gewonnen en fantastisch gespeeld, maar ze zijn nooit een echt kwartet geworden’. En ja, de stroefheid van betrekkingen is voelbaar. Runge besluit te stoppen; Kreston ook. Einde Artemis. Maar Sigl en Sareika wilden door. Hoor en zie ze schitteren met Suyoen Kim, viool en Harriet Krijgh, cello.


Hester Overmars, Artemis – Het oneindige kwartet, NTR Het Uur van de Wolf, zaterdag 1 februari, NPO 2, 23.05 uur. Het concert van 25 januari is te vinden op de site van Radio 4