Uitpuilende ziekenhuizen en lijkenhuizen, voor crematoria lange wachtrijen van lijken, dagelijks tientallen miljoenen besmettingen, nijpend tekort aan medicijnen. Ongeremd raast corona door China rond. Maar wees niet bang, gezondheid staat voor ons centraal, zei partijleider Xi Jinping in zijn nieuwjaarstoespraak. ‘Zonder twijfel zullen China en het Chinese volk de eindoverwinning halen in de oorlog tegen de epidemie’, schreef de partijspreekbuis Volksdagblad woensdag. Officieel is het coronabeleid niet wezenlijk veranderd. Wat veranderd is, is het coronavirus. Zegt de Partij.

Corona, gisteren nog levensgevaarlijk, is vandaag in China verschrompeld tot een koutje. En daarvoor neem je hoogstens een traditioneel Chinees medicijn. In december werd volgens een betrouwbare schatting veertig procent van de bevolking, zo’n zeshonderd miljoen mensen, door het virus besmet. Vijf miljoen van hen zijn er ernstig aan toe. Officieel vallen er niet of nauwelijks doden. Het werkelijke dodental loopt in de duizenden per dag. En er zijn nog negentig miljoen bejaarden niet ingeënt. Aan het eind van de winter kan het aantal slachtoffers een Amerikaanse omvang hebben bereikt.

Drie jaar lang rechtvaardigde ieder coronageval de meest draconische maatregelen, hoe absurd, tegenstrijdig en onmenselijk ze ook waren. En nu is opeens alle controle afgeschaft. Van het nulcovidbeleid zonder overgang naar het allescovid-beleid. Wat zit daarachter? De nationale protestbeweging van de blanco A4’tjes, eind november, is niet aan Xi voorbijgegaan. En evenmin het protest van de arbeiders van de megafabriek van Foxconn in Zhengzhou, de grootste producent van computeronderdelen ter wereld. Tot tweemaal toe kwamen ze in opstand tegen hun opsluiting in de fabriek, die veranderd was in een coronagevangenis. Als mensen die niets te verliezen hebben nee zeggen, dreigt de Partij de steun van het volk te verliezen.

De partijbazen weten als geen ander dat Chinezen pas protesteren als het water hun aan de lippen staat, maar dat ze dan ook tot het uiterste kunnen gaan, hoe zwaar de straf die ze riskeren ook mag zijn. De Partij weet ook dat protestbewegingen van de allerarmsten een eind hebben gemaakt aan menige keizersdynastie. Vandaar dat er tegen de meeste arrestanten naar Chinese begrippen niet hard is opgetreden. Na een vermaning werden ze weer vrijgelaten. Maar die clementie gold niet voor de tientallen gedetineerden die de politie ervan verdacht de demonstraties te hebben georganiseerd. Ze zijn keihard onderhanden genomen, bedreigingen en martelingen inbegrepen.

We zullen het nooit zeker weten want Xi’s wegen zijn ondoorgrondelijk, maar het ligt voor de hand aan te nemen dat de protesten de directe aanleiding zijn geweest om een eind te maken aan de fictie dat je enkel met controlemaatregelen corona buiten de deur kunt houden. Voor Xi is die erkenning buitengewoon pijnlijk en politiek gevaarlijk, want volgens de partijpropaganda is hij onfeilbaar. Hij had aan zerocovid praktisch zijn legitimiteit als alleenheerser verbonden. Zijn finest hour was in mei 2020, toen hij na lange lockdowns en massaal testen de overwinning van zijn ‘volksoorlog’ tegen corona uitriep, terwijl het virus in de rest van de wereld slachtingen aanrichtte. De mensen geloofden hem. Ze waren Xi dankbaar dat hij hen had gered.

Nog op het partijcongres in oktober stak Xi de loftrompet over zijn ‘dynamisch zerocovidbeleid’, dat volgens hem op een strikt wetenschappelijke basis rust – met dien verstande dat Xi het coronabeleid bepaalt en dat de virologen hem vervolgens gelijk geven. Toch was afgelopen voorjaar tijdens de rampzalige lockdown van Shanghai al duidelijk dat tegen omikron geen kruid gewassen is. Het moet Xi enorme moeite hebben gekost om voor zichzelf toe te geven dat hij gefaald heeft met een beleid dat, hij heeft het zelf gezegd, de superioriteit en aantrekkelijkheid van het Chinese politieke systeem moest bewijzen. In het openbaar heeft hij niets toegegeven en nergens de verantwoordelijkheid voor genomen. De partijpropaganda wil de Chinezen laten geloven dat er slechts sprake is van een ‘nieuwe fase’, een ‘aanpassing’, zelfs een ‘optimalisering’ van de anti-covidstrategie.

Het fiasco van zerocovid bewijst eens te meer hoe gevaarlijk een autoritair eenmansbewind is

De ontmanteling van het tot voor kort nog onaantastbare, niet voor kritiek vatbare zerocovidbeleid rekent af met een mythe die het regime de wereld wil laten geloven – en die de wereld vaak ook heeft geloofd: dat er in Beijing wijze, alwetende mannen aan de macht zijn met een ver vooruitziende blik, die niet denken in maanden of jaren maar in decennia. Inderdaad, een mythe. Het is niet de eerste keer dat de Partij of de partijleider moet terugkomen van een desastreus uitgepakt beleid.

Mao moest de Grote Sprong Voorwaarts na tientallen miljoenen doden stopzetten. Deng Xiaoping doekte de klassenstrijd op en verkondigde dat rijk worden glorieus is. In 2015 maakte de Partij een eind aan de eenkindpolitiek, die de maatschappij heeft vergrijsd en de economie uit het lood dreigt te slaan. Vanaf toen mochten de Chinezen twee kinderen krijgen, tegenwoordig zelfs drie, en binnenkort is er waarschijnlijk helemaal geen beperking meer. Te laat. Eén kind is al duur genoeg. De geboortebeperkingsambtenaren van toen wijden zich nu aan geboortebevordering. Zonder succes. En vorige maand was het de beurt aan het zerocovidbeleid om te worden ontmanteld.

Dit beleid begon na een ramp: toedekken of bagatelliseren van de uitbraak, intimideren van klokkenluiders. En het eindigt ook met een ramp: een niet te stuiten golf van besmettingen waartegen geen voorzorgsmaatregelen zijn getroffen. De daartussenin liggende periode is niet gebruikt om de bejaarden in te enten (om economische redenen kregen de jongeren prioriteit), de vaak nog belabberde medische infrastructuur te verbeteren en, bij gebrek aan hoogwaardige eigen vaccins, westerse vaccins te importeren. Een aanbod deze week van de Europese Unie om gratis vaccins te leveren, werd afgeslagen. Terwijl de lockdowns de economie en de maatschappij ontwrichtten werden er gigantische bedragen verspild aan zinloos testen, de bouw van quarantainekampen en de ontwikkeling van een dictatoriaal systeem van digitale en politionele controle.

Waarom heeft Xi de coronamaatregelen zo abrupt opgeheven? Had hij geen andere keus vanwege de economische onttakeling? Begreep hij dat het geduld van de bevolking met nulcovid op was? Is hij geschrokken van de waarschuwing van de stichter van Foxconn dat China zijn economische hoofdrol in de wereld zou verliezen als het nulcovidbeleid niet snel zou worden afgeschaft? Is het zijn wraak op de betogers, die nu volop de versoepeling krijgen die ze geëist hadden? Of, nog cynischer, wil hij het virus de kans te geven ‘dor hout’ op te ruimen om daardoor het probleem van de vergrijzing terug te dringen? Of heeft hij besloten om, bij gebrek aan goede vaccins, zo snel mogelijk te komen tot groepsimmuniteit en een herstel van de economie? Zou hij de daarvoor te betalen tol aan mensenlevens dan maar voor lief nemen – in de hoop dat het virus intussen geen agressieve varianten ontwikkelt?

Eens te meer geldt: we weten het niet. En de censoren ook niet. Ze maken er op de sociale media een potje van, want ze weten niet meer wat door de politieke beugel kan en wat niet. Eén ding is onveranderd gebleven: het gebrek aan openheid. Vanaf het begin heeft China ieder onderzoek naar de oorsprong van corona verontwaardigd afgewezen. Het stuurde een WHO-missie met een kluitje in het riet. Intussen lanceerde China samenzweringstheorieën waarin Amerika als de schuldige werd ontmaskerd.

Over de virale golf van nu wordt, ondanks een dringend verzoek van de WHO, geen informatie verstrekt, tot wanhoop van de rest van de wereld. Wel zijn er mededelingen over het dodental. Dat moet om patriottische redenen extreem laag zijn, om het te kunnen blijven afzetten tegen de enorme aantallen doden in de VS. De officiële opgaven waren altijd al onbetrouwbaar, maar sinds kort moet je als Chinese coronadode van heel goeden huize komen willen de autoriteiten je overlijden toeschrijven aan corona.

Het fiasco van zerocovid bewijst eens te meer hoe gevaarlijk een autoritair eenmansbewind is. Xi hoeft voor zijn machtspositie niet bang te zijn, want hij heeft zich omringd door jaknikkers. Maar met zijn onthutsende draai heeft hij zijn gezag en reputatie een forse knauw toegebracht. Hij beweert dat hij nog altijd levens wil redden, maar hij doet tegen corona nu precies hetzelfde als destijds Trump en Bolsonaro: niets. Ook die noemden corona een onschuldig griepje. Mensen die hun familieleden aan corona verliezen, in het ziekenhuis belanden of economisch of psychologisch zwaar door covid worden getroffen, vragen zich af waarom er niets is gedaan om hun leed te voorkomen. Ze zien verbijsterd toe hoe de Partij de geschiedenis van covid in China herschrijft. Voor de propaganda van hun falende, onbetrouwbaar gebleken leider zijn ze niet zo gevoelig meer.