Het conservatisme van de vertrouwensartsen

Bij de kinderbescherming staat een aantal ingrijpende veranderingen op stapel. Zo wordt het grote aantal loketten waar momenteel kindermishandeling kan worden gemeld (politie, kinderbescherming, huisartsen, vertrouwensartsen) teruggebracht tot een meldpunt per provincie. De vertrouwensartsen nu maken zich zorgen dat ze gedwongen worden om hun werk in grotere openheid te doen. Dat is een naijlend effect van de Wet op de Privacy, waardoor ouders moeten worden ingelicht als er een melding over hen is. Dat een heel netwerk maandenlang in het geheim alert is op een ‘verdacht’ gezin, is dus binnenkort niet meer mogelijk.

Tevens zal de melder in de toekomst niet langer anoniem kunnen melden bij het meldpunt, al zal de naam van de melder niet worden doorgegeven aan de betreffende ouders. De vertrouwensartsen vrezen dat er daardoor minder meldingen komen; dat artsen, leerkrachten, hulpverleners als zij worden blootgesteld aan het volle daglicht, niet meer zullen meewerken en dat de ouders zo gauw ze horen dat ze in de gaten worden gehouden, zich afsluiten voor welke vorm van hulpverlening dan ook.
Hebben de vertrouwensartsen gelijk? Voor een deel. Dat een melding vanwege de privacy-wet binnen veertien dagen aan de betrokken ouders bekend gemaakt moet worden, is onzinnig. Het gaat hier om heel ernstige zaken die om zorgvuldig handelen vragen. De recherche is toch ook niet verplicht om binnen twee weken een verdachte drugshandelaar te informeren dat er een onderzoek naar hem gaande is?
Maar daarmee houdt het gelijk van de vertrouwensartsen wel op. Hun hartstochtelijke bescherming van de absolute anonimiteit is een typische uiting van professioneel conservatisme. Kindermishandeling wordt het meest effectief bestreden als er in de directe omgeving van het gezin sprake is van een correctief mechanisme. Hulpverlening die daar een aanvulling op kan vormen, is het meest effectief. Iemand die het besluit neemt om naar een meldpunt toe te gaan, moet dat doen als laatste etappe in een reeks van moeilijke besluiten: Wat moet ik doen? Kan ik de ouders aanspreken, de familie, de docenten? Volledig anoniem melden maakt het mogelijk dat de melder (die doorgaans uit het omringende sociale systeem afkomstig is) het eerste traject snel overslaat en het probleem overdraagt aan deskundigen zonder zelf nog in het vervolg voor te komen. De koestering van de anomiteit door vertrouwensartsen past naadloos in de verzorgingsstaatcultuur waarin moeilijke problemen liever via de band (instanties, hulpverleners, overheid) worden gespeeld dan dat de omgeving zelf aan de bel trekt. Daarom is het goed dat anoniem melden als regel wordt afgeschaft in de kinderbescherming. Wie het toch al zo moeilijke besluit neemt om kindermishandeling te melden, moet daar ook met naam en toenaam voor gaan staan. Voor de meeste melders is dat overigens geen probleem. Ze vragen immers niet alleen hulp voor het kind, maar ook advies over hoe zij hun eigen verantwoordelijkheid vorm kunnen geven. Geheimhouding kan hem/haar daarbij zeker niet helpen.