Het creatieve proces

Sinds haar doorbraak midden jaren tachtig flirtte de Franse actrice Juliette Binoche sporadisch met Hollywood, onlangs nog in een klein rolletje in Godzilla. Ook speelde ze nu en dan in opvallend slechte films, met Chocolat (2000) als dieptepunt.

Medium film

Maar hoofdzakelijk schitterde ze in werken van regisseurs als Krzysztof Kieslowski, Michael Haneke en Abbas Kiarostami.

In haar nieuwe film, Clouds of Sils Maria van Olivier Assayas, speelt Binoche de rol van een wat oudere actrice die verder geïsoleerd raakt naarmate het publiek voor film en toneel meer geïnteresseerd is in celebrity dan in acteerprestaties in werken van waarde. Dat Binoche’s personage geen aansluiting bij de moderne cultuur vindt, is een pessimistisch statement over de huidige stand van zaken. Maar regisseur Assayas brengt nuance aan door te suggereren dat deze actrice ook wel erg snobistisch is. De vraag rijst of er dan nog iets van waarde is te ontdekken in een wereld waarin alles blijkbaar valt te relativeren.

In Clouds is Binoche Maria Enders. Rond de veertig. Beroemd geworden toen ze jaren geleden op het podium schitterde in de rol van een jonge personal assistant die een complexe relatie krijgt met haar baas, een veel oudere zakenvrouw. Na de dood van de toneelschrijver krijgt Maria het aanbod opnieuw in het stuk te spelen. Maar nu zijn de rollen omgedraaid: Maria als de baas en een Hollywood-sterretje, Jo-Anne Ellis (Chloe Grace Moretz), als de assistente.

Ter voorbereiding voor haar rol gebruikt Maria haar eigen assistente, de mooie, jonge Val, (Kristen Stewart, in het echt beroemd geworden door haar rol in de oppervlakkige _Twilight-_films), als tegenspeelster. Val probeert Maria te overtuigen van de waarde van het soort Hollywood-films waarin Chloe speelt. Samen kijken ze naar clips: Chloe als een soortement superheldin die vijanden met een of ander laserpistool laat desintegreren. Het is een actueel, generisch beeld, relevant voor zowel Assayas’ film als voor de huidige filmcultuur: wat op dit moment voor ‘acteren’ doorgaat, heeft onvermijdelijk te maken met latexpakken, onafgebroken actiesequenties en teksten bestaande uit een paar zinnetjes.

Op zoek naar deze dingen trekt Maria samen met Val de bergen in bij het dorpje Sils Maria in het Zwitserse Engadin, een trekpleister vanwege de bijzondere wolkenformatie die bekend staat als de ‘slang van Maloja’. Tijdens het wandelen repeteren ze. Maria als de baas, Val als de assistente. Langzaam komt de spanning in de relatie tussen de twee vrouwen naar de oppervlakte. Raakt Val verliefd op Maria? En wat is het gevoel van de oudere vrouw dan: erotisch verlangen, hunkering naar de creatieve kracht die zij tijdens haar jonge jaren kende, of de ongrijpbare spanning in de kern van het creatieve proces zelf?

Assayas kent de kunst van het weglaten. In Clouds of Sils Maria geeft hij Binoche alle ruimte (en wat speelt deze fabuleuze actrice, inmiddels de grande dame van de Europese cinema, weer fabuleus). Maar meer nog laat de regisseur toe dat het verhaal zichzelf vertelt. Het is net of de personages tijdens het spelen ontdekken waar het over gaat. Deze spanning bepaalt de film. Het persoonlijke – de relatie tussen Maria en Val – mondt uit in het politiek-culturele. Somberheid over de onmogelijkheid van inspiratie, van iets van waarde in de huidige tijd, overheerst. En toch is de schoonheid van Assayas’ film onontkoombaar.


Te zien vanaf 11 september


Beeld: Juliette Binoche als Maria Enders en (op de achtergrond) Kirsten Steward als Valentine in Clouds of Sils Maria (Filmfreak Distributie)