Het debat dat de VS niet voeren

New York - De liberals riepen het al maanden: niet het begrotingstekort of de staatsschuld is het grootste probleem van de Amerikaanse economie, maar de massale, structurele werkloosheid (9,1 procent) waarmee het land sinds de recessie van 2008 en 2009 worstelt.

Donderdag presenteerde president Obama eindelijk de contouren van zijn grote ‘banenplan’: een pakket maatregelen ter waarde van 447 miljard dollar, onder meer bestaande uit belastingverlagingen voor werkgevers, uitgaven aan infrastructuurprojecten en prikkels voor werkgevers om langdurig werklozen aan te nemen.
De dag daarop zeiden werkgevers, groot en klein, echter weinig te verwachten van Obama’s plan: de maatregelen zijn heus welkom, maar niet meer dan dat - ze prikkelen niet om direct personeelsadvertenties te zetten. Daartoe moet eerst de algehele economie aantrekken, zo luidde door de bank genomen de reactie.
In de afgelopen decennia werd de groei in westerse economieën echter steeds aangejaagd door technologie, zo stelde mediatheoreticus Douglas Rushkoff onlangs op de CNN-website. En die technologie is rampzalig voor de werkgelegenheid - of we het nu hebben over robots die beter en goedkoper dan mensen auto’s produceren, of over de opkomst van e-mail waardoor postbodes deels overbodig raken.

Het bizarre aan die vaststelling, aldus Rushkoff, is dat technologie juist bedoeld is om ons werk uit handen te nemen. Dat in aanmerking nemende, waagt hij de werkelijk niet zo gekke vraag te stellen: ‘Waarom is werkloosheid eigenlijk een probleem?’ Of: ‘Waarom is niet productiviteit, maar werkgelegenheid het streven?’
Volgens Rushkoff hebben de Verenigde Staten, en deze gedachte zou je eenvoudig kunnen doortrekken naar Europa, een ander probleem: overvloed. Amerika, met zijn bnp per capita van 41.000 dollar, produceert meer dan genoeg om al zijn inwoners van voedsel, huisvesting en gezondheidszorg te voorzien - ‘Dat is zelfs het geval nadat we tonnen voedsel hebben weggegooid om de marktprijzen hoog te houden. Ons probleem is niet dat we niet genoeg dingen maken, maar dat we niet genoeg manieren hebben voor mensen om een baan te hebben en zo te bewijzen dat ze die dingen verdienen.’
Nu slechts een fractie van de Amerikaanse bevolking hoeft te werken om het land in de basisbehoeften te laten voorzien, zou het debat moeten gaan over vragen als: hoe verdelen we de noodzakelijke arbeid onder de bevolking, hoe verspreiden we onze rijkdom opdat niemand lijdt en hoe besteden we op zinvolle wijze de vrije tijd waarover we dankzij onze technologie beschikken? En: waarom moeten we goedkoop nieuwe dingen produceren als we ook bestaande dingen kunnen repareren? Dat is niet bepaald het debat dat het Congres naar aanleiding van Obama’s banenplan zal voeren.