Het deugt televisie

Man in auto rijdt kat aan, stopt, schat in, pakt krik en slaat deskundig dood. De bazin van het nebbisj dorpscafé smijt het kansloze pasgeboren katje tegen de buitenmuur. Ze huilt! Ik was erbij, hoop dat ik het, voor de situatie gesteld, op kan brengen, maar vrees lafheid. Over naar tv-drama: vader dwingt zoon nogmaals over een aangereden hond te rijden omdat die dood moet. Later eist zoon, die na een ongeluk met een landbouwmachine nog slechts kan vegeteren, dat vader over hém heen rijdt: hij heeft recht op de dood. Vergeefs. Er is een jochie voor nodig om de zoon diens genadig einde te bezorgen. Dat daarbij ook de vader sneuvelt lag niet in de bedoeling. De jongen toont een van de zeven deugden die vader en zoon van elkaar eisten: moed.

Zeven deugden is een serie van de KRO en een fraaie revanche voor hun koningshuisproductie Wij Alexander - publiekssucces maar artistieke mislukking. Nee, de KRO stelt kat niet gelijk aan mens. Maar de wijze waarop de deugden behandeld worden is van prikkelende weerbarstigheid. Naar de geest mijlenver verwijderd van hun kleffe reclamecampagne ‘het gevoel blijft’, inspelend op sentiment over de jaren vijftig, toen de wereld nog 'heel’ zou zijn. Dat is hij nooit geweest. En daar gaan 'de deugden’ over. De kracht van deze aflevering Wodan, ligt maar deels in de anekdote. Jaap Scholten (scenario) en Norbert ter Hall (regie) creëren met de acteurs een eigen wereld door het isolement van boerderij en streek, door een al dan niet bestaand dialect dat ondertiteling vereist, door omgangsstijl en huisinrichting die net zo goed verwijzen naar veertig jaar geleden als naar nu; en vooral doordat die wereld iets magisch heeft, ervaren als hij wordt door het kind. Met realisme heeft het weinig van doen: de jongen wordt door zijn ouders letterlijk gedropt en dan begint een periode waarin de tijd van de klok het verliest van de tijd zoals we die in onze jeugd ervaren - waarin een dag een week lijkt en een zomer eindeloos. Rick van Gastel speelt de jongen, lijkt vaag op Oskarchen uit Die Blechtrommel, is niet zó geniaal maar zeer verdienstelijk. Een nog mooiere kinderrol zit in Maria op zolder van Theu Boermans (scenario) en Arno Dierickx (regie) - spel over de deugd 'geloof’. Laurien van den Broeck speelt kleine Anna die offers brengt opdat Maria haar voorspraak bij Jezus zal zijn om haar ruziënde ouders bijeen te houden. Niet dat Anna gelovig wordt opgevoed, maar op zolder vindt ze oude heiligenbeelden. Ze krijgt van oma desgevraagd tekst en uitleg en slaat dan aan het bidden; zoals alleen kinderen dat kunnen die dat ritueel afgekeken hebben. Ma is razend en verdenkt oma van stiekeme bekeringspraktijken. Anna’s succes is verbluffend. Maria verschijnt prompt, overigens zonder veel te beloven: er staan immers rijen wachtenden voor haar Zoon. Anna’s offers zijn niet gering en uiteindelijk wil ze zelfs met haar leven betalen. Dat is Maria te dol: al neemt ze in ruil wel oma mee. Op papier een zoetelijk bidprentje; als film een juweeltje. Zwaarte wordt gecompenseerd door een ironische kijk op de relatieproblemen van de ouders. En door gein. Zo is Maria (mooi rolletje van Nathalie Steelandt) een érg leuke, laconieke, wat ijdele, licht verkouden vrouw. Absoluut blasfemisch in de tijd waarnaar de KRO met 'het gevoel blijft’ verwijst. Zeven deugden zijn het, getoond tegen het licht van onze tijd. Mooi idee van Albert ter Heerdt (de man van Tijd van leven). En bewijs dat er ook theatermensen zijn die televisie niet minachten of hooguit als eenmalig uitstapje zien: Theu Boermans deed de eindredactie. Mooi resultaat ook van samenwerking tussen KRO en Canvas. De 'deugden’ zijn met inzet gemaakt en onderling sterk verschillend van aanpak en karakter. De noemers 'deugd’ of 'zonde’ raken nooit uitgemolken. Trek andere goede scenaristen aan en je krijgt een nieuwe reeks van zeven boeiende spelen. Het kan zelfs met dezelfden. + Onder ons. Ierse familiekroniek in vier delen naar John McGahern. Van horen zeggen, maar zonde het eerste deel te missen als het zo goed is als ze zeggen. Ikon, donderdag (v.a. 8 april), 21.05 uur, Nederland 1. + Geel. Toe maar, nog een keer Ikon. 'acobine praat met denkers en dichters over de zin en onzin van het bestaan.’ Of je een emmer leeggooit. Maar Geel is goed en tegenover Huub Oosterhuis zit Vonne van der Meer. Donderdag, 22.01 uur, Nederland 1.