Het drama van het bevrijde kind

Michael Bywater
Big Babies, or: Why Can’t We Just Grow Up
Granta, 256 blz., € 22,30

Poseren kinderen op schilderijen van oude meesters als volwassenen, het hedendaagse straatbeeld wordt gedomineerd door volwassenen in kinderkleren. Topzware mannen hijsen zich in shirts van Arsenal en shorts uit Baywatch en trekken daarbij Micky Mouse-sokken aan; vrouwen bewegen zich in rokjes van Twiggy en minishirts van Baby Spice, en dragen vlechtjes als Pippi. Welkom in de westerse samenleving zoals deze door de Engelse schrijver Michael Bywater met gepaste weerzin wordt beschreven in Big Babies, or: Why Can’t We Just Grow Up?
In deze met name op de Britse beschaving geënte cultuurbeschouwing laat Bywater zien dat het volwassen kinderdom zich niet beperkt tot het uiterlijk. Ook qua karakter vertonen ‘grote mensen’ onrijp gedrag: ongeduldig, emotioneel, naïef, dwingerig, egocentrisch, intolerant, gemakzuchtig en onzeker. Dat laatste hangt samen met het zoeken naar een identiteit. Vroeger had men deze meestal gevonden tegen de tijd dat men belasting ging betalen, maar tegenwoordig betreft het een oneindige speurtocht. ‘Zijn’ is vervangen door ‘worden’.

Winkels en bedrijven dragen bij tot de infantilisering door een beroep te doen op de genoemde karakterlacunes, zoals de slogan ‘Waarom wachten? Koop nu!’, een echo van Jim Morrisons kinderlijke kreet ‘We want the world and we want it now!’ De klant is niet langer koning. De klant is een kind dat niet koopt, maar wordt bekocht. In het openbaar domein wordt de staatsburger aan de hand genomen als ware hij een debiel. Metroreizigers worden tijdens het lezen van Harry Potter of het plaatsen van cijfers in hokjes begeleid door een kakofonie van overbodige mededelingen. Op straat struikelen ze over de borden die aangeven dat er een plas water ligt, negeren ze stickers op elektriciteitskastjes die geruststellend vertellen dat de ‘Designated Trained Light Inspection Person’ pas langs is geweest. Boven aan de roltrap krijgen ze het dringende advies om nu weer te gaan lopen. Op de werkplek hangt boven de kraan de waarschuwing dat het water heet is en houdt IT het surfgedrag in de gaten door middel van Network Monitoring Solutions, de moderne babyfoon. De bbc heeft haar personeel ooit voorgelicht over de werking van een draaideur en de belastingdienst geeft haar personeel hoe-hou-ik-mijn-bureau-netjes-cursussen.

Kortom, de strenge Big Brother van de veiligheidscamera’s heeft gezelschap gekregen van Great Mummy, die zich tot doel heeft gesteld zoveel mogelijk te verbieden, te gebieden en te adviseren. Ze is zo bezorgd om het welzijn van haar kroost dat ze kookadviezen geeft op pastaverpakkingen, tijdens het weerbericht vertelt dat we morgen een paraplu moeten meenemen en op vluchten in-flight meal suggestions doet. Momenteel is er, op voorstel van het Engelse kamerlid Ann Keen, een wet in de maak die moet bepalen hoe heet een bad in de Britse badkamer mag zijn.

Het uitvaardigen van onnodige regels en richtlijnen is ook een vorm van werkverschaffing in een wereld waarin te weinig werk is voor te veel mensen. Dit lokt ridicule schadeclaims uit, die worden ingewillligd door weemoedige rechters of juryleden, in de stille hoop de juridische jackpot ooit zelf te winnen. Deze claimcultuur hangt samen met de belangrijkste karaktertrek van de moderne westerse mens: het gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef. ‘Het is de schuld van de ander’, luidt het motto in Neverland. Bij het minste of geringste wordt een dader gezocht, en meestal gevonden. Het idee dat pech niet meer bestaat wordt gevoed door maakbaarheidspolitici die beloven elk denkbaar ongeluk te zullen voorkomen met nog meer geboden en verboden.

Michael Bywater betreurt het verdwijnen van wat de Romeinen ‘discrimen’ noemden, de kunst om een situatie op basis van gezond verstand, ervaring en intuïtie te beoordelen en vervolgens een juiste beslissing te nemen, terdege beseffend dat er geen garantie is op een goede afloop. Deze stuurmanskunst botst met enkele waarden waar sinds de jaren zestig veel waarde aan wordt gehecht. Zo is het begrip ‘juist’ in strijd met het individualisme (het is alleen ‘juist’ voor de persoon zelf), het relativisme (andere ideeën zijn net zo juist) en het voluntarisme (die andere ideeën zijn net zo juist omdat ze eveneens uit vrije wil zijn gekozen).

Het ideeëngoed van de jaren zestig heeft er volgens Bywater, zoals de bedoeling was, toe geleid dat het innerlijke kind is bevrijd. Probleem is dat het bevrijde kind vervolgens nooit meer volwassen is geworden. Het denkt nog altijd meer aan rechten dan aan plichten en loopt er bovendien bij als een verwende pauw. ‘De babyboomers hebben niet alleen zichzelf blijvend geïnfantiliseerd maar, toen ze eenmaal de show gingen leiden, ook de daaropvolgende generaties’, stelt Bywater. Hoewel de sixties inmiddels als een mislukt experiment te boek staan – van geschiedenis- tot kookboek – leeft het speeltuinparadigma gewoon voort. En het einde is niet in zicht, zo valt te vrezen. Getuige de pedagogische onzekerheid bij hedendaagse ouders – er is zelfs een Nanny TV – wreekt het gebrek aan discrimen zich ironischerwijs bij het opvoeden van échte baby’s.