Economie

Het droeve lot van Portugal

Ondanks de omvangrijke kerstdis hebben de financiële markten hun honger niet gestild. Het jaar 2011 is amper begonnen of de jacht is geopend op Portugal. Deze week gaat de Portugese regering de confrontatie aan met de haute finance op zoek naar vers geld om het begrotingstekort te dichten. Premier Socrates doet er alles aan om de wereld ervan te verzekeren dat het op termijn wel goed komt met de Portugese overheidsfinanciën.

Dat maakt weinig indruk. Portugal heeft niet de sterkste economie van Europa en kampt met een lelijke recessie die ook de begroting danig heeft ontregeld. De rente op tienjarige Portugese staatsobligaties is inmiddels opgelopen tot een dikke zeven procent, ruim het dubbele van wat landen als Nederland en Duitsland betalen. Geld lenen kost geld, zeker als je Portugal heet.
Welk sentiment de uitgifte van nieuwe Portugese schuld bij beleggers uiteindelijk zal losmaken is pas aan het eind van deze week bekend. Volgens een recent bericht in Der Spiegel willen Duitsland en Frankrijk dat eigenlijk niet meer afwachten. Toen ruim een jaar geleden de Griekse begrotingscrisis uitbrak heeft met name bondskanselier Merkel moeizaam geopereerd. Met Griekenland-in-nood zou de stabiliteit van de euro onmiddellijk in het geding zijn. Dat was onhandig crisismanagement, want maakte het probleem heel veel groter en deed weinig recht aan de feiten. Zo'n groot economisch gewicht legt de Griekse economie niet in de schaal.

Vervolgens weigerde Europa, hetzelfde Duitsland voorop, daadkrachtig te handelen. Het duurde ruim een half jaar voordat de Griekse crisis werd bezworen. Zo werd de rode loper uitgerold voor speculanten die graag wilden uittesten hoe het nou zat met de Economische en Monetaire Unie.
Europa heeft dus leergeld betaald. De Ierse regering werd afgelopen najaar daarom flink onder druk gezet om tijdig een beroep te doen op het inmiddels gereed gekomen Europese steunfonds waarin 750 miljard euro zit. Een nieuwe wanhoopspoging van een lidstaat om geld te lenen op de internationale kapitaalmarkt kon de Europese Unie missen als kiespijn. Door een beroep te doen op het Europese fonds is Ierland de komende jaren als het ware immuun geworden voor de negatieve sentimenten op de markt.
En nu is Portugal aan de beurt. Het -droeve lot van premier Socrates is dat het er nauwelijks meer toe doet of hij gelijk heeft of niet. Wereldwijd hebben staten -grote schulden gemaakt om de kredietcrisis te keren en de klappen van de recessie op te vangen. Daarover heerst bij beleggers grote nervositeit, die verder is aangewakkerd door onzeker opereren van Europa.
In een poging dat tij te keren wil de Duits-Franse tandem Portugal nu ‘weggeven’ aan de financiële markten door middels snelle opname in het reddingsfonds te erkennen dat Portugal niet meer op eigen benen kan staan. De Portugezen worden zo uitgeserveerd als hapje in de grote krachtmeting tussen -politiek en markt.

Deze manoeuvre moet verdere besmetting voorkomen. Want achter Portugal staan landen als Spanje, Italië en België, die door de markten met argusogen worden bekeken. Zeker is dat zij komend jaar voor nieuwe schulden al fors meer rente moeten betalen. En het Europees steunfonds is niet groot genoeg om deze landen te helpen als het ooit zo ver komt.
De Portugezen weten uit de jaren zeventig wat er gebeurt als het IMF je komt redden. Dat betekent hard saneren, je hebt er niets over te vertellen en zo'n reddingsoperatie is niet best voor je reputatie. Dat staat hun nu opnieuw te wachten als de financiële teams van de Europese Unie samen met het IMF neerstrijken in Lissabon. Europa wordt hier uiteindelijk ook niet veel wijzer van.
Financiële markten hebben in de gaten gekregen dat de huidige monetaire unie rammelt. Daarvoor is bij de start van de euro gewaarschuwd, maar het is nu economische realiteit geworden. Eén munt zonder vergaande economische, fiscale en politieke integratie is geen houdbaar recept gebleken. Als Europa de euro wil behouden, heeft ze een nieuwe menukaart nodig.