De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Het einde van asiel?

Op donderdagnacht 2 juli stemde de Tweede Kamer met ruime meerderheid tegen de SP-motie om weeskinderen uit Griekse vluchtelingenkampen op te vangen. Ondanks het feit dat meer dan 150 Nederlandse gemeenten hadden gezegd hun onderdak te willen verlenen, ondanks grote maatschappelijke druk, ondanks de oproep van voormalige onderduikkinderen, onder wie Hanneke Groenteman en Abram de Swaan. Zelfs al hadden D66 en ChristenUnie wel voor de motie gestemd, dan nog had die geen meerderheid gehaald.

Zo liggen de verhoudingen op dit moment in onze samenleving.

Dat de omstandigheden in de Griekse vluchtelingenkampen inhumaan zijn, weet ondertussen iedereen. Geen plek voor volwassenen, nog minder voor kinderen, en nog minder voor kwetsbare alleenstaande kinderen. Maar de onverschilligheid is groot en het doel duidelijk: vluchtelingen moeten worden tegengehouden.

‘Zijn we getuige van het einde van asiel?’ vraagt Jeff Crisp, senior migratiedeskundige van het Refugee Studies Centre aan de Universiteit van Oxford, zich afgelopen week af in een opiniestuk op de website van United Against Inhumanity. Zijn antwoord: ‘Helaas zijn er redenen om aan te nemen dat dit misschien de richting is die de wereld opgaat.’

Er heeft nooit een ‘gouden eeuw’ van vluchtelingenbescherming bestaan, ook het internationale vluchtelingenregime dat 75 jaar geleden werd opgezet, heeft grote beperkingen. Maar de afgelopen vijf jaar is de situatie ernstig verslechterd. ‘De bescherming van vluchtelingen is aantoonbaar nooit zo somber geweest’, concludeert Crisp. Het vluchtelingenbeleid in het mondiale noorden is, benadrukt de Britse migratiedeskundige, in toenemende mate gebaseerd op het begrip ‘externalisering’ – ‘waarbij de migratiecontrole, waaronder onderschepping, gedwongen terugkeer en willekeurige detentie, wordt uitbesteed aan falende of autoritaire doorvoerstaten in het mondiale zuiden’. De overeenkomsten die Brussel bijvoorbeeld sloot met landen als Turkije en Libië zijn expliciet ontworpen om asielzoekers die op weg zijn naar Europa tegen te houden.

Het risico dat het mondiale zuiden – waar 85 procent van de vluchtelingen in de wereld wordt opgevangen – het beleid van het noorden gaat volgen, is volgens Jeff Crisp ‘zeer reëel’. Hij ziet die trend al in het Midden-Oosten, waar landen die Syrische vluchtelingen ontvingen geleidelijk hun grenzen hebben gesloten – zoals Turkije met steun van de EU al eerder deed. Als deze trend doorzet, is de consequentie dat vluchten voor oorlog of vervolging niet meer mogelijk is.

Het aantal in 2020 getelde doden en vermisten op de Middellandse Zee was deze week, volgens het Missing Migrants Project (IOM): 377