Economie

Het Forum

‘Wij’, ‘samen’ en ‘dialoog’ zijn de jubelwoorden van een politieke elite die geen idee heeft welke kant het op moet. Als ‘we’ maar in beweging blijven, het samen doen, en er gezamenlijk de schouders onder zetten, komt alles goed. Blijf een dagje hangen op het live-kanaal van de Tweede Kamer en je hebt er in no time een bingokaart mee vol: met woorden die blijdschap over het proces aanduiden zonder aandacht voor het waarom, waarheen, waarvoor.

Ik heb lang gedacht dat het iets typisch Nederlands was. Door de macht van het Centraal Planbureau, het hergebruik van politici en bestuurders, de passiviteit van de gemiddelde Nederlandse kiezer en het heilige geloof in gepolder is een technocratische compromissencultuur ontstaan.

Theater is de Nederlandse democratie altijd vreemd geweest. Onze politici zijn zelden ideologen die met grote gebaren, ideeën en meeslepende retoriek hun achterban in vuur en vlam zetten. Bij ons gaat het over percentages, efficiëntiekortingen en koopkrachtplaatjes. En gedraagt de politicus zich als de boekhouder die de Nederlandse burger in wezen is: wat kost het en wat levert het op, is de existentiële vraag van de Nederlander.

Vandaar dat Wilders met zijn minder, minder, minder zo veel emoties oproept. Vandaar dat de compromisloosheid van Marianne Thieme altijd zo zwaar werd aangerekend. En vandaar dat de knopentellers van het CPB zo’n dominante rol blijven spelen in het publieke debat.

Tot ik afgelopen zondag The Forum zag, de briljante nieuwe documentaire van de Duitse regisseur Marcus Vetter over het World Economic Forum, dat onder leiding van de geheimzinnige Klaus Schwab nu al meer dan een halve eeuw de jaarlijkse jamboree voor de één procent in het Zwitserse Davos organiseert.

De documentaire begint met een zalvende monoloog van Schwab waarin hij uitlegt wat hij met het Forum wil. Ik parafraseer: ‘Als ik erin slaag de mondiale elite een paar dagen bij elkaar te brengen en bloot te stellen aan wat de beste intellectuelen te bieden hebben, is dat de beste kans om de problemen waar de mensheid mee worstelt in goed overleg op te lossen.’ In de woorden van Schwab: ‘Als we niet met elkaar spreken, en, minstens zo belangrijk, naar elkaar luisteren, belanden we in een mondiale dictatuur.’ Dialoog is het instrument, wereldvrede het doel, zeg maar.

Wat kost het en wat levert het op?

Het klinkt prachtig. Wie kan er tegen dialoog en gezamenlijkheid, of democratie, overleg en consensus zijn? Hoe oppervlakkig deze morele aandriften evenwel zijn, wordt prachtig geïllustreerd door een drietal scènes verderop in de documentaire. In de eerste zien we president Trump aan het hoofd van een eetkamertafel zitten, terwijl de ene na de andere bovenbaas van een Europese multinational zijn opwachting maakt om zijn spreekwoordelijke trouw aan Trump te beloven door zijn investeringsplannen in de Verenigde Staten uit de doeken te doen, en Trumps zegen te krijgen.

In de tweede scène vertelt de Mexicaanse secretaris-generaal van de OECD, Angel Gurría, over de betekenis van klimaatmarsen, scholierenstakingen en andere jongerenprotesten. Hij zegt met zoveel woorden dat ze weliswaar pleiten voor ‘verandering’, maar geen idee hebben wat dat inhoudt. En dat het de verantwoordelijkheid van de leden van zijn kaste is – door Gurría aangeduid met ‘wij’ – om de zorgen van jongeren net voldoende te adresseren om te voorkomen dat populistische rattenvangers er een slaatje uit slaan.

In de derde scène wordt Schwab geïnterviewd door een anchorman van CNN. De eerste vraag zet de toon: ‘Welke uitdagingen kunnen we verwachten en wat is volgens u het belangrijkste gevaar dat ons bedreigt?’ Waarna Schwab op een groot wit vel ‘egoïsme’ schrijft.

Ik struikelde over het woordje ‘wij’: het is zowel inclusief als exclusief, zowel insluitend als uitsluitend. Komend uit de beschaafde kelen van Schwab en Gurría verwijst het overduidelijk naar de mondiale elite en haar intellectuele hofnarren. En sluit het de rest van de wereld als dom stemvee (‘ze weten niet wat verandering inhoudt’) uit van de conversatie.

En daarmee dekken de vrome verwijzingen naar ‘samen’, ‘wij’ en ‘dialoog’ de realiteit van een wereldorde toe die drijft op corruptie (zie de gênante scène met ‘koning’ Trump), uitbuiting, destructie en extractie.

Oftewel, er is niets unieks aan ‘onze’ compromissencultuur; het is slechts de Nederlandse variant op een cynisch mondiaal syndroom dat briljant wordt blootgelegd in The Forum. Kijken!