Het gegoochel met de asielcijfers

Bijna een maand geleden luidde het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA) de noodklok. De asielzoekerscentra waren overvol, waardoor een humane opvang van vluchtelingen niet meer gegarandeerd kon worden. Als de instroom van nieuwe asielzoekers in hetzelfde tempo zou doorgaan als in het eerste driekwart jaar van 1998, dan werd de druk op de centra te groot. De nieuwe staatssecretaris Cohen kon meteen aan de bak. Vorige week kwamen zijn voorstellen: asielzoekers moeten voorlopig op een wachtlijst komen alvorens zij worden opgenomen in de procedure. Dat voorstel heeft nogal wat haken en ogen. Behalve dat iedere vluchteling uit menselijk oogpunt het recht zou moeten hebben meteen bij binnenkomst in Nederland zijn of haar verhaal te doen, zijn er formele bezwaren. Premier Kok merkte afgelopen vrijdag tussen neus en lippen door op dat wanneer een asielzoeker op de wachtlijst geplaatst wordt, het niet zo mag zijn dat dit geldt als officiële aankomst in Nederland. Via het Schengenverdrag mag een vluchteling alleen asiel aanvragen in het eerste land van binnenkomst. Met de registratie op een wachtlijst onthoudt de Nederlandse overheid zich van enige verplichting jegens de binnengekomen asielzoeker en wordt hij min of meer vogelvrij verklaard.

Hoogleraar immigratierecht Fernout meldde zaterdag in het PvdA-Vlugschrift dat dit in strijd is met het uit 1951 daterende vluchtelingenverdrag van Genève. Behalve een vrij heldere definitie van wat een vluchteling precies is, wordt in dit verdrag gemeld dat een vluchteling niet zonder meer gedwongen mag worden terug te gaan naar het land van herkomst. Wanneer er in Nederland geen opvang is, dan wordt hij hier juist wel toe gedwongen, stelt de hoogleraar.
De mensen die op een wachtlijst terechtkomen, zullen zich toch enige tijd moeten redden. Hoe? Cohen deed bij bekendmaking van zijn voorstel een beroep op particuliere hulpinstellingen en kerken om te voorkomen dat de vluchtelingen in de illegaliteit verdwijnen. Maar los van de vraag of een overheid zo zwaar mag leunen op dit soort organisaties is het naïef te denken dat vluchtelingen die enige tijd op een wachtlijst staan, zich nog zullen melden bij de vreemdelingenpolitie om dan voor een lange periode in een weinig verheffende omgeving als een asielzoekerscentrum terecht te komen, ook nog zonder de zekerheid in Nederland te mogen blijven. ‘Mensen die vluchten, zijn allang blij als ze binnen zijn’, merkte oud-minister Bram Stemerdink hierover terecht op.
Wanneer vluchtelingen worden uitgenodigd de illegaliteit in te gaan, is de Nederlandse politiek weer terug bij af. Sinds het laatste kabinet-Lubbers wordt op alle mogelijke manieren geprobeerd via beperkende maatregelen het aantal illegalen in te dammen. De Koppelingswet, waarbij het recht op voorzieningen gekoppeld is aan rechtmatig verblijf, is voor Den Haag de kroon op dit werk. Voor illegalen is het door de strenge wetgeving vrijwel onmogelijk gemaakt een normaal bestaan op te bouwen. Nieuwkomers zullen er door het stringentere beleid bij de grenzen bovendien niet meer zo snel in slagen Nederland binnen te komen zonder in de toelatingsmolen van justitie te belanden. Het aantal nieuwe illegalen is hierdoor in Nederland in vergelijking met andere landen van de Europese Unie afgenomen, melden Europese vluchtelingenorganisaties.
Het schermen met angstaanjagende getallen over de groei van het aantal vluchtelingen dat speciaal naar Nederland trekt, zoals VVD-Kamerlid Kamp afgelopen zondag in het tv-programma Buitenhof deed, komt de discussie over de opvang daarom niet ten goede. Iedere vraag van interviewer Peter van Ingen pareerde Kamp met een cijfer. Geen land kent zo veel vluchtelingen als Nederland: zeventien keer zo veel als Duitsland en wel dertig keer zo veel als Italië, zei hij. Maar het aantal mensen dat ongeregistreerd Nederland binnenkomt, zoals Europese vluchtelingenorganisaties aangaven, blijkt vele malen kleiner dan in landen als Duitsland en Italië. Nederland zit potdicht, terwijl Italië via het water gemakkelijk binnen te komen is. Een aanzienlijk grotere groep dan in Nederland zit daar in de illegaliteit.
Dit neemt niet weg dat hier de opvangcentra overvol zijn, maar de hulpeloze houding van het kabinet ('Wie een alternatief heeft, mag het zeggen’) geeft cijfergoochelaars als Kamp de ruimte de publieke opinie over vluchtelingen negatief te beïnvloeden. Evenals bij het geluidshinderdebat rond Schiphol zou het geen kwaad kunnen als iedereen dezelfde cijfers gebruikte.