Film & dvd

Het genadeloze landschap

Film & dvd The Proposition

Cormac McCarthy’s mooiste roman, de horrorwestern Blood Meridian: Or the Evening Redness in the West (1985), vibreert onder de oppervlakte van de Australische film The Proposition, waarin de schurk Charlie Burns (Guy Pearce) een duivelspact sluit met kapitein Stanley (Ray Winstone): in ruil voor het leven van Charlie en zijn jongere broer moet hij, Charlie, de derde broer, Arthur (Danny Huston), opsporen en vermoorden. Net als in McCarthy’s roman, die door criticus Harold Bloom wordt bestempeld als een van de beste boeken van de twintigste eeuw, is The Proposition een mythologische western die zowel een subversieve vertelling over de geboorte van een volk is als een onderzoek naar de schijnbaar ongelimiteerde capaciteit van de mens voor het plegen van geweld.

Het is Australië, eind negentiende eeuw. De Burns-broers trekken moordend en verkrachtend door de outback. Op de vlucht voor de politie, onder leiding van de Engelse kapitein Stanley, bivakkeren de broers in de zanderige heuvels van het platteland, tussen de ‘blacks’, zoals de witten in deze film de Aboriginals noemen. Arthur is een soort Kurtz-karakter, iemand die zich wentelt in de verleidingen van ongelimiteerde macht. Zo heeft Arthur ook veel weg van Toecutter, een monsterlijk personage uit dé grote Australische film, George Millers Mad Max (1979). Toecutter en Arthur zijn beiden bendeleiders die instinctmatig fuseren met het genadeloze landschap, zodat zij eigenschappen van dieren aannemen. Toecutter, met wild haar en gekleed in leer, sist en gromt; in The Proposition vertelt een Aboriginal-soldaat dat ‘de witte’ – Arthur – in een hond is veranderd. Dit thema van de mens als dier binnen zijn natuurlijke omgeving krijgt verder gestalte in een gesprek tussen Charlie en een premiejager (John Hurt) die ook achter Arthur aanzit, en die vertelt over Charles Darwin die de mens gelijk stelt aan het dier. Dan drinkt de premiejager op ‘de goden die ons vergeten zijn’.

Net als Blood Meridian, Mad Max en Heart of Darkness is The Proposition een hard kunstwerk dat paradoxaal een inspirerend effect op de kijker heeft. Het geweld en de ontmenselijking zijn ontregelend, maar doorgaans trekt het verhaal je aan, en als in een hypnose ga je mee in bloedbad na bloedbad en luister je ademloos naar Arthur, die bijna niets zegt, maar die net als Toecutter en Kurtz over diepe, verschrikkelijke waarheden over de genadeloze mens en zijn wereld blijkt te beschikken. Hiertegenover staat Charlie, de mythologische Christus-figuur, die in Hillcoats film net als The Kid in McCarthy’s verhaal (over moord en doodslag omstreeks 1849 in Texas en Mexico) een dubieuze verlosser is, iemand die zelf nauwelijks een millimeter van de morele afgrond verwijderd is.

The Proposition, dat al in 2005 is gemaakt en dat om onverklaarbare redenen nooit in de Nederlandse bioscopen heeft gedraaid, is al meermalen als een meesterwerk bestempeld. Terecht. Regisseur Hillcoat heeft een helse verhaalwerkelijkheid gecreëerd met fel verlichte, weidse landschappen; popster Nick Cave tekende verrassenderwijs voor zowel het script als voor de melancholieke soundtrack; Ray Winstone, als kapitein Stanley, levert na zijn prachtige, angstwekkende hoofdrol in Sweeney Todd eerder dit jaar voor de bbc, de acteerprestatie van zijn leven; en Guy Pearce, die eerder furore maakte met Hollywood-rollen in LA Confidential en Memento, is perfect als Charlie. Pearce’ lichaam lijkt immers gemaakt om een Christus te spelen: mager, gespierd, en met lang, vies haar.

Wie The Proposition wil zien, moet het doen met een dvd, en ook nog een beneden niveau geproduceerde dvd, met nietszeggende extra’s en onacceptabel slecht geschreven tekst op de kaft.

Te koop vanaf 26 oktober