HOLLAND FESTIVAL

Het gevaar van boeken lezen

Chisciotte

Het toneel staat vol met rijen enorme boeken, van Lolita via Eline Vere, de sprookjes van Grimm en De drie musketiers naar Les liaisons dangereuses van Laclos en Het slot van Kafka. Midden op het podium ligt Don Quichotte van Cervantes open. Dat boek gaat over een man die de middeleeuwse ridderromans te serieus nam. Rechts voor op het toneel staat het boek Madame Bovary van Flaubert, over een vrouw die te veel liefdesromans heeft gelezen en daarom wegvlucht uit haar gewone leven.
Iedereen is in de ban van boeken in deze Holland Festival-voorstelling van de opera Don Chisciotte in Sierra Morena uit 1719 van de ooit beroemde, nu bijna vergeten Francesco Bartolomeo Conti. De jonge Fernando (Christophe Dumaux) bijvoorbeeld heeft te veel in de schandaalroman Les liaisons dangereuses gekeken, hij verlaat zijn eenvoudige geliefde, verraadt cynisch zijn beste vriend, verlooft zich met diens meisje Lucinda en gedraagt zich tegenover haar als een elegante, maar ingemene boef. Die Lucinda (Gillian Keith) ziet er eerst uit als een verwonderde Alice, maar als zij haar lichtblauwe jurkje uitdoet is zij een verleidelijke Lolita en vervolgens gewoon een achttiende-eeuwse juffrouw uit een stuk van Marivaux. Zo zien wij ook Roodkapje, de drie musketiers, Carmen, Pinoccio, Sherlock Holmes en Winnetou langskomen. Want, zoals tegen het einde van de opera wordt gezongen: ‘Don Quichotte is in de wereld lang niet de enige die gek is.’
Don Chisciotte van Conti is een lange, overvolle carnavalsopera vol verkleedpartijen, voordegekhouderij en bedriegers die bedrogen worden. Twee liefdesparen doen er wel heel lang over om in de juiste combinaties terecht te komen. Tal van bediendes dartelen in alle soorten en maten rond, inclusief Sancho Panza en een waardin die hem het hoofd op hol brengt, omdat zij denkt dat zij Carmen is uit de novelle van Prosper Merimée. Don Quichotte wordt met zijn verlangen naar ridderlijke avonturen door iedereen die zelf in de penarie zit in de maling genomen. Het vreemde is dat Don Quichotte en Sancho Panza tussen al die verkleedpartijen alleen maar verkleed zijn als zichzelf en daardoor minder stof tot denken geven.
Regisseur Stephen Lawless en vormgevers Benoit Dugardyn (decor) en Lionel Lesire (kostuums) hebben deze voorstelling oorspronkelijk voor het festival van oude muziek in Innsbruck gemaakt en deze is nu door De Nederlandse Opera overgenomen. Ze hebben alles uit de boekenkast getrokken wat er maar te vinden was. Mij doen ze daar een plezier mee, want de oorspronkelijke handeling is nogal voorspelbaar en de muziek vond ik ook niet altijd zo erg boeiend. Conti is een tijdgenoot van Händel, deze muziek is soms heel mooi, maar toch vooral een vorm van vrolijk amusement. Naar mijn idee was de Belgische meester-dirigent René Jacobs minder geïnspireerd dan anders en niet alle zangers zongen zo goed als de Franse bariton Stéphane Degout in de titelrol en bijvoorbeeld de Nederlandse sopraan Johannette Zomer die aan het einde (verkleed als Kuifje) Don Quichotte zijn onverdiende straf geeft: hij mag een jaar geen boeken meer lezen in de hoop dat hij dan van zijn gekte is genezen.
De regisseur is daar niet optimistisch over. Hij plaatst de dolende ridder op het laatst in een modern verpleeghuis, tussen in rolstoelen knikkebollende demente bejaarden. Het is een sneu einde en ook wel mooi in zijn lege lelijkheid. Het geeft achteraf een andere betekenis aan de bonte optocht van romanfiguren: wat is het gelukkig dat er boeken zijn om ons het hoofd op hol te brengen, om kleur te geven aan ons saaie leven en ons avonturen te laten beleven, echte of gefantaseerde.

Don Chisciotte in Sierra Morena, t/m 27 juni in de Stadsschouwburg Amsterdam; www.dno.nl of www.hollandfestival.nl