Het gewicht beslist

Helden op herhaling wordt tot en met 21 april iedere zondagmiddag gespeeld in het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem, aanvang 15.00 uur. Tot 19 mei is het spel daar te zien als tentoonstelling. Informatie: 026-3512431.
U beslist! heet het televisieprogramma van RTL4 dat momenteel te zien is op vrijdagavond, prime time. ‘U beslist!’ is ook wat presentator Koos Postema tijdens dit programma steeds maar weer roept. Zijn vinger wijst daarbij dreigend naar de kijkers thuis. Wij beslissen over het verloop van een geensceneerd drama dat we in fragmenten te zien krijgen. Dat drama gaat over een moreel dilemma. Een man is ernstig ziek en zal binnenkort sterven. Zijn vrouw, een getalenteerde violiste aan het begin van een veelbelovende carriere, is emotioneel erg afhankelijk van haar geliefde. Moet de man het zijn vrouw vertellen of niet? Wij beinvloeden de loop van het verhaal door een nummer te bellen. Maar dat kan pas aan het einde van het programma. Voor die tijd moeten we het ‘wij beslissen’ overdrachtelijk zien. ‘Wij’ is dan het studiopubliek, expert in het vertolken van de stem van het Nederlandse volk.

Dat studiopubliek zit nu eens niet stijfjes opgeprikt op de tribune. Het heeft de vrijheid om te bewegen. De tribune bestaat namelijk uit twee delen: de ene kant is ‘ja’ en de andere kant is 'nee’. Na ieder fragment uit het dramatische verhaal onstaat er in de studio een trage verplaatsing waaruit we kunnen aflezen hoe de mening van het aanwezige publiek verandert. Het volk, aangesproken op emotie en intelligentie, reageert door haar meest domme eigenschap in te zetten, na melijk haar gewicht, schreef de Franse filosoof Jean Baudrillard in zijn essay over het Parijse museum Centre Pompidou.
Opvallend bij U beslist! is de ondergeschikte rol die de fantasie speelt in dit programma. Het studiopubliek, gevraagd om een korte toelichting op een beslissing, praat alleen maar over morele categorieen als eerlijkheid, trouw of consequent gedrag. Dat geldt ook voor het panel van 'deskundigen’, terwijl daar bijvoorbeeld scenarioschrijfster Marjan Berk in zit. Die zou als eerste moeten beginnen over het belang van een goed verhaal, want dat probeert het programma intussen ook te vertellen. Het is eerlijker om je vrouw in te lichten over je dodelijke ziekte, maar dit geheim houden is veel dramatischer! De deelnemers aan U beslist! zijn niet bezig met het maken van een fictief verhaal, maar met het omlijnen van hun eigen identiteit: Wat vind ik? Hoe zou ik dat doen? Verschil ik daarin van de anderen?
Bij het gezelschapsspel Helden op herhaling van beeldend kunstenaar Karen Lancel is dat precies omgekeerd. Je mening doet niet ter zake. Je identiteit is niet eens een reeel gegeven, die krijg je uitgereikt in de vorm van een kaartje dat je na afloop van het spel terug moet geven. 'Echt’ staat er op dit kaartje. Of 'Intiem’, 'Live’ of 'Lekker’. Die identiteit is je richtlijn bij het beantwoorden van de vragen die spellei der Carel Alphenaar aan de toeschouwers/deelnemers stelt. Als je Onecht bent, is het belangrijk dat je een goed verhaal hebt, dat schept orde. Het verhaal wordt niet voor je nagespeeld, maar met woorden in je fantasie opgeroepen. Je grootouders verbranden in jouw te pletter gereden Dafje. Ga je erbij zitten of pak je de videocamera? U beslist!
De vragen die Lancel verzon zijn allemaal even heftig dramatisch, en de toelichting op de antwoorden is spitsvondig en vaak geestig. Toch vond ik het spelen van haar spel een nogal slome bedoening. Je zit op een krukje op het snel vormgegeven speelveld te wachten tot je aan de beurt bent. Luisteren naar de stroom woorden die de swingende spelleider er smeuig uit laat rollen is je voornaamste activiteit. Tussendoor mag je een enkele keer 'ja’ knikken of 'nee’ schudden, en eventueel een plaats opschuiven. Steeds minder is de overdaad aan woorden in staat om je fantasie te prikkelen. Het enige wat na een uur plichtmatig meedoen nog reageert, is je dommige gewicht op dat wankele krukje.