Dvd

Het grote niets

Dvd: The Jericho Mile van Michael Mann

De Amerikaanse regisseur Michael Mann debuteerde in 1979 met een televisiefilm getiteld The Jericho Mile. Het verhaal speelt zich af in de Jericho-gevangenis, waar de mysterieuze Murphy (Peter Strauss) vastzit wegens moord op zijn vader. Als blijkt dat hij een hoogst getalenteerde marathonloper is, hoopt de directeur een graantje mee te pikken. Hij laat de gevangenen een atletiekbaan bouwen, zodat Murphy onder grote mediabelangstelling een gooi kan doen naar het Amerikaanse Olympische team. Als het zo ver is, weigert Murphy te garanderen dat hij nu volledig gerehabiliteerd is. Hij is wat hij is, zegt hij: een moordenaar achter tralies.

Net als in Michael Manns tv-serie Miami Vice en zijn recente Collateral, een misdaadfilm met Tom Cruise in de hoofdrol, heeft visuele stijl ook in The Jericho Mile thematische relevantie. De film begint met gitaarmuziek, een mix van rock en soul. De nerveuze camera tast documentaireachtig de gevangenen af die op het plein zitten, met als achtergrond muurhoge graffiti. Deze wereld is sensueel: glimmende spieren met fantasierijke tatoeages, een comicstrip ritselend in de dikke vuist van een bodybuilder, lang, geblondeerd haar, geolied en geduldig gekamd totdat het schittert in de brandende zon. En dan de hardloper, die zijn rondjes doet in stilte.

Het contrast tussen het lawaai van de gevangenen en de introspectie van de hoofdfiguur is cruciaal. Stilte is een terugkerend motief in Manns beste werk, dat ironischerwijs films en tv-series omvat waarin geweld en lawaai overheersen. In al zijn films, en zelfs in Miami Vice, zijn momenten waarin personages minutenlang niets doen terwijl «het leven» om ze heen doorgaat. Het is alsof de regisseur zijn vertelling even stillegt, zodat het personage, en misschien ook de kijker, kan nadenken over datgene wat er gebeurt.

Deze benadering heeft een bijna spiritueel karakter. En dat is zeldzaam in de nieuwe wereld van snelle films en steeds slomere kijkers. Van dit laatste getuigt de stroom commerciële films die niets anders van de kijker vereisen dan dat hij zijn verstand op nul zet en het verhaal, dat nog het meest op een computerspel lijkt, beleeft. Mann daarentegen maakt literaire films. Bij hem heeft de «kunst» van het reflecteren het meest weg van de daad van het lezen. Wie leest, moet zich concentreren. Hij volgt het verhaal, maar hij ontfutselt vooral betekenis aan datgene wat hij leest.

Murphy is een renner. En wij lezen hem in deze film. De renner zoekt ritme en eenvoud. Uit de stilte put hij kracht. Wanneer hij praat, is dat rustig, maar intens, in de stijl van het gevangenisjargon. Hij zegt: «Man, I’m into nothing. That’s how I do my time.» Het grote niets, daar gaat het om. Hij rent alleen, daar kan niemand hem mee helpen. Zo is het op de atletiekbaan, zo is het in het leven.

Of toch niet? Wat The Jericho Mile tot een belangrijke film maakt, is dat Mann zijn verhaal uitbouwt tot een maatschappijkritisch werk. Een rode draad hierin zijn de rassenverhoudingen binnen de gevangenis. Murphy is blank, maar hij praat als een brother. Daardoor accepteren noch de blanken noch de zwarten hem. De ontknoping transformeert de gevangenis tot een microkosmos van het Amerika van begin jaren tachtig. In dat wereldje hangt de optimistische geur van de jaren zeventig nog: spiritualiteit en liefde en reflectie zullen alles overwinnen. Ver in het verschiet liggen de nachtmerries die komen gaan: de rellen in Los Angeles, de Rodney King-affaire, de rechtszaak tegen O.J. Simpson. Tot dan bestaat de hemel in 1979, binnen het grote niets, begrensd door de vier muren van Jericho.

Opgeleukte ernst