Het Haagse gat

Het is interessant te weten dat, zoals Lizzy van Leeuwen in De Groene Amsterdammer van vorige week uitlegt, het gebleekte haar van Geert Wilders een ‘politiek symptoom’ is. En het is best mogelijk dat hij de ‘wreker van zijn Indische grootouders’ wil zijn. Zo zijn er waarschijnlijk wel meer mensen die met revanchistische plannen rondlopen. Maar die zijn naamloos gebleven. Dat Wilders juist met deze uitzonderlijke haardos in de politiek is gegaan, kan het een en ander over zijn persoonlijkheid verhelderen maar het verklaart niets over zijn succes. Eerder zou je kunnen zeggen dat binnen de sfeer van de Nederlandse politiek een dergelijke uitdossing als een handicap werkt. Pim Fortuyn was een manifeste homoseksueel. Heeft die hoedanigheid tot zijn opmars bijgedragen? Bij mijn weten is daar geen onderzoek naar gedaan, maar ik betwijfel het. De familiegeschiedenis van Rita Verdonk is nooit in de publiciteit gekomen. Waar valt haar Trots Op Nederland uit af te leiden? Wat heeft haar tot haar uitzonderlijk gedrag gebracht en waaraan heeft ze haar eclips te danken?
It takes two to tango. Het succes van Fortuyn heeft geleerd dat er na het sterven van het poldermodel een geweldig gat in de Nederlandse politiek zichtbaar werd. De Amsterdamse wethouder Rob Oudkerk had de gedeeltelijk mislukte integratie al onder woorden gebracht door te spreken over ‘kut-Marokkanen’, maar hij was te vroeg en wat dat aangaat hoorde hij bij de verkeerde partij. Het was het einde van zijn politieke loopbaan. Fortuyn had niets te verliezen. In een interview met de Volkskrant noemde hij de islam een ‘achterlijke godsdienst’. Dat was voor zijn potentiële aanhang de voltreffer. En verder zei hij dat hij zei wat hij dacht en deed wat hij zei. De doorbraak. Fortuyn sprak een Nederlands dat in geen enkel opzicht leek op het politiek jargon, de taal van de consensus, die nu nog steeds in Den Haag wordt gesproken.
Zeven jaar na de moord heeft wat in het spraakgebruik ‘de Haagse kaasstolp’ wordt genoemd weinig of niets van de ervaringen opgestoken. Voor een groeiend deel van het publiek wonen we in een land dat in stagnatie en malaise verkeert, en iedere dag wordt het met de bewijzen geconfronteerd. Je kunt er een zwarte lijst van opstellen, heb ik een jaar of anderhalf geleden geschreven. Het eindeloze gedoe met de Betuwelijn, de HSL die jaren na dato voor een kwart is voltooid, de openbare ruïne van de Amsterdamse Noord/Zuidlijn, de Flevolijn die niet wordt aangelegd, het falen van het alarmsysteem C2000 zoals dat duidelijk is geworden op Koninginnedag en bij het strandfeest in Hoek van Holland, onze nog altijd mysterieuze steun aan de oorlog in Irak en het uitstel dat de commissie-Davids heeft gekregen, de Nederlandse betrokkenheid bij de uitzichtloze oorlog in Afghanistan, het wel of niet uitdiepen van de Westerschelde, het wel of niet voltooien van de A6 tussen Delft en Schiedam, de ongeneeslijke kwaal van de files, het misschien verhogen van de AOW-leeftijd van 65 naar 67. Ik noem de dingen die me al schrijvend te binnen schieten. En als koepel boven al deze manifeste mislukkingen de algemene gevolgen van de crisis. Als laatste remedie geeft onze minister-president de raad goed op de normen en waarden te letten en de VOC-mentaliteit te doen herleven.
Hebben onze bestuurders en Kamerleden het in de gaten? Zeven jaar geleden heeft het succes van Fortuyn bewezen dat onder de kiezers al een laaiende ontevredenheid heerste. Sindsdien is die voorspoedig gegroeid. Op internet spreekt de nieuwe stem des volks. De regerende politieke elite heeft het vertrouwen verloren. De ministers, Kamerleden van de partijen die tot het oude bestel horen, worden beschouwd als zakkenvullers en leugenaars die elkaar de bal toespelen. Nederland in zijn geheel wordt volgens dit deel van de publieke opinie in hoog tempo naar de ondergang geholpen. Deze toestand wordt in NRC Handelsblad van afgelopen weekeind samengevat in de illustratie bij een scherpe beschouwing van Marc Chavannes. Door een panoramische foto van regering en Tweede Kamer staat een dik rood kruis. Dat zooitje heeft afgedaan.
Het succes van Wilders is, dunkt mij, niet door zijn voorouders geïnspireerd. Het is vooral te danken aan het vacuüm dat de zittende politiek heeft veroorzaakt. Als politiek Den Haag het nu radicaal over een andere boeg gooide, ja, misschien dat er dan nog iets geredresseerd zou kunnen worden. Maar zet dat uit uw hoofd.
Bij ongewijzigd beleid gaan we een grote overwinning van de PVV tegemoet. En wat dan? Na de moord op Fortuyn is de LPF door een onguur gezelschap van rancuneuzen, opportunisten, vastgoedhandelaren, doodstraffers, en een paar psychopaten om zeep geholpen. TON van Verdonk is in schandalen verzonken. Wilders pakt het vergelijkenderwijs verstandiger aan, heeft zich niet geassocieerd met verdachte types. Hij heeft het grote gat in de politieke markt gevonden. Een nieuw experiment wordt waarschijnlijker: Wilders aan de macht.