Het handschrift van bob wilson

Tot en met 30 juni is de cd-rom te bekijken in de foyer van het Muziektheater te Amsterdam.
Het fascinerende aan de cd-rom is de vormloosheid van het medium. Goed, je hebt het vierkante kader van de computer, die de blikrichting van de toeschouwer bepaalt. Maar binnen dat kader is alles mogelijk. Tekst, geluid en beeld kunnen op alle denkbare - en vooral ook niet-denkbare - manieren aan elkaar worden gekoppeld. In het theater, ook een veelvormige verzamelkunst, worden die mogelijkheden ingeperkt door een lineair tijdsverloop.

De cd-rom maakt het mogelijk om terug te springen in de tijd. De afzonderlijke elementen hoeven niet na elkaar geordend te zijn. Iedere cd-rom herbergt een amorf labyrint aan teksten, beelden en geluiden, en het is aan de makers om die berg informatie begaanbaar te maken voor de toeschouwer/gebruiker. Die moet worden uitgenodigd om in dat labyrint rond te lopen, om zogenaamd zelf te ontdekken wat er allemaal voor moois op hem ligt te wachten.
Dat uitnodigen gebeurt bij elke cd-rom op een andere manier. Ieder schijfje heeft z'n eigen wegennet met bijbehorende verkeersborden. Daar moeten de makers dus óók hun creativiteit op loslaten. Nou is dat over het algemeen het terrein van de computerspecialisten. Een beeldend kunstenaar die ideeën heeft voor dit nieuwe medium, moet de hulp inschakelen van een programmeur. Maar als het goed is, zie je geen onderscheid tussen het werk van de kunstenaar en van de programmeur, en is de ordening van het materiaal een onlosmakelijk onderdeel van het artistieke produkt. Zoals bij de cd-rom Visionary of Theater van en over Bob Wilson. De Amerikaanse theatermaker, die deze weken met drie verschillende voorstellingen Nederland aandoet, werkte samen met computerkunstenaar Paul Kaiser, maar het is alsof Wilson de cd-rom eigenhandig in elkaar heeft gezet.
Visionary of Theater, voorlopig alleen nog in een ruwe versie te bekijken, is een verzameling authentiek materiaal over een aantal belangrijke Wilson-produkties. Het materiaal is niet eenvormig. Er zijn foto’s, filmpjes, dia’s en geluidsfragmenten van uiteenlopende kwaliteit. Dit materiaal is bij elke voorstelling die op de cd-rom aan bod komt, op een andere manier geordend. Bij Deafmans Glance, de legendarische voorstelling die Wilson maakte met de doofstomme jongen Raymond Andrews, is de basis een zwartwitfoto van het drukke toneelbeeld vol decorstukken en vreemde figuren. Die onoverzichtelijke, wriemelige foto komt tot leven met filmpjes die steeds een detail van het toneelbeeld in beweging brengen.
Bij KA Mountain, een heel vroege voorstelling van Wilson die zeven dagen duurde en zich afspeelde op zeven heuvels in Shiraz, is het startpunt een tekening van Wilson (vaak is zo'n tekening de enige manier waarop hij over een voorstelling kan praten). Je ziet de tekening op je beeldscherm ontstaan. Je hoort Wilson zelfs tekenen: de pen krast, en Wilson voorziet zijn eigen krabbels van uitleg. Op de afzonderlijke heuvels van de tekening worden kleine filmpjes geprojecteerd, waarop je de grote objecten ziet die als in een processie over de heuvels werden voortbewogen. Veel beter dan in een expositie wordt hier de relatie getoond tussen Wilsons tekeningen en zijn toneelbeelden. De links (verbindingen) op deze cd-rom lijkt de meester persoonlijk te leggen: alle ‘verkeersborden’ zijn door Wilson met de hand geschreven in het karakteristieke hoofdletterhandschrift waarmee hij zijn toneelteksten tot beelden maakt. En over de onderliggende principes van zijn werk geeft Wilson zelfs college, waarbij hij in beeld verschijnt als zo'n scherpomlijnd figuurtje uit zijn theatrale universum. Ook de beeldkaders heeft Wilson met de hand getekend, net zoals hij dat doet bij al zijn tekeningen. Dat persoonlijke handschrift geeft de koele computerbeelden een zachte, zintuiglijke kwaliteit. Het is bijna theater.