Het Huis helpt klokkenluiders niet

Goed hoor, dat de SP het initiatief neemt voor een nieuwe wet om klokkenluiders te beschermen - terecht is een meerderheid van de Tweede Kamer voor - maar het voorstel kent grote gaten. Niet om het nou direct helemaal af te doen als too little, too late, maar het Huis voor Klokkenluiders gaat de problemen die het signaleert niet oplossen

Medium commentaar 20 2012 klokkenluider 2

Om te beginnen bij die problemen: er zijn nauwelijks klokkenluiders. Slechts een heel klein deel van de werknemers durft het aan om misstanden bij hun eigen bedrijf te openbaren of aan de kaak te stellen. Ze zijn bang voor hun carrière of zijn ervan overtuigd dat het helemaal geen zin heeft, dat het toch nergens toe zal leiden. Terecht. Met het deel dat zich er wel aan waagt, loopt het vaak niet goed af. Ze komen op een dood spoor te zitten, worden intern als verrader gezien, kunnen een promotie op hun buik schrijven. Of erger, ze worden ontslagen, vervolgd en eindigen berooid.

In de afgelopen jaren zijn er verschillende meldpunten opgericht en regelingen in werking gesteld die klokkenluiders de ruimte moesten bieden. Het probleem is, bleek uit een evaluatie, dat het wel mogelijk is om van alles te melden, maar dat er geen enkele bescherming wordt geboden. Met andere woorden: het primaire probleem is niet opgelost. Nog steeds denkt iedereen: als ik hiermee naar buiten kom, kan ik mijn toekomst wel vergeten.

Dat wil de SP oplossen met dat Huis voor Klokkenluiders: het moet onderzoek kunnen doen naar een melding, en beheert een fonds dat klokkenluiders financieel kan bijstaan. Leuk, maar het regelt vooral een hoop níet.

Ten eerste kan een melding niet anoniem worden gedaan. Sterker nog, zodra een zaak in behandeling wordt genomen stapt het Huis voor Klokkenluiders direct naar de werkgever om de naam van de klokkenluider door te geven. Niet erg stimulerend.

De klokkenluider krijgt bovendien geen geld als hij geleden schade zelf kan betalen. Dat is heel nivellerend gedacht, maar onzinnig want daarmee schiet de regeling haar doel voorbij: mensen met een hoog inkomen hoeven er niets van te verwachten, terwijl zij potentieel veel te verliezen hebben. En de klokkenluider mag geen publiciteit zoeken, anders gaat het Huis niks onderzoeken. Dat is vreemd - een beperking van de vrijheid van meningsuiting, als je het groot wilt maken - en potentieel contraproductief.

Dat zijn misschien allemaal kleine en eenvoudig op te lossen zaken. Belangrijker is dat de wet de klokkenluiders onvoldoende beschermt op twee cruciale punten: bewijslast en vervolging. De wet regelt bijvoorbeeld niet dat de klokkenluider vrijgesteld wordt van strafrechtelijke of civiele vervolging, als er te goeder trouw iets is gemeld.

De SP verwijst naar het Verenigd Koninkrijk, dat al sinds 1998 een wet heeft om klokkenluiders te beschermen. Maar daar ligt de nadruk precies daarop: bescherming. Een speciaal ingerichte rechtbank kan bijvoorbeeld werkgevers veroordelen tot het betalen van compensatie, als ze iemand ten onrechte op een zijspoor hebben gezet. Veel logischer, laat werkgevers zelf de geleden schade betalen, in plaats van de belastingbetalers. Dan heeft het ook nog een afschrikwekkend effect. Wat de SP voorstelt is een onderzoekscommissie met een subsidiepotje, maar wat klokkenluiders nodig hebben is juridische zekerheid dat ze veilig zijn. Dat biedt deze wet niet.