‘het is geen pretje’

Hoeveel patienten er precies zijn, kan ze niet zeggen. Maar dat het er veel zijn, weet ze zeker. Edith van Walsum, schrijfster van een interviewbundel over MPS: ‘Je moet natuurlijkr wel uitkijken dat je niet bij ieder dromerig figuur gaat denken: die zal wel MPS hebben.’
Edith van Walsum, In mijn verbeelding bestaan wij: Interviews met meervoudige persoonlijkheden. Uitg. Babylon/De Geus, 160 blz., f27,50
HEB JE DE GESPREKKEN met een bandrecorder opgenomen?
Edith van Walsum: ‘Nee, direct opgeschreven. Bij het eerste gesprek gebruikte ik wel een bandrecorder en het kostte me dagen om het alleen al in de computer te krijgen. Deze vrouw switchte veel tussendoor. Switchen is van persoonlijkheid veranderen. Ik had een vaste vragenlijst die ik afwerkte. Ik moest het heel gestructureerd houden, omdat mensen met MPS de neiging hebben af te dwalen, weg te zweven.’

Als zo iemand switcht, hoe ziet dat eruit?
‘Het is niet zoals je het waarschijnlijk wel eens op de tv gezien hebt. Dat iemand een volledig ander personage wordt. Dat is maar in tien procent van alle gevallen zo. De rest gaat veel subtieler. Als je het weet, kun je het wel zien aan de uitdrukking van het gezicht, de lichaamshouding, de stem. Een echt dramatische verandering komt ook wel voor, maar minder vaak. Ik heb die interviews heel voorzichtig gedaan. Het zijn allemaal zwaar beschadigde mensen natuurlijk. Als ze iets niet wilden vertellen dan vroeg ik ook niet door. Ze hebben allemaal een persoonlijkheid in zich die zichzelf kan verwonden of suicidaal is en er bestaat natuurlijk een kans dat de hoofdpersoon die mij te veel vertelt, later gestraft wordt door die persoonlijkheid.’
Het is geheimzinnig, he?
'Het is intrigerend dat ze kunnen functioneren op steeds een ander bewustzijnsniveau. Een van mijn geinterviewden studeerde Engels en toen ik hem belde, kreeg ik een in het Engels ingesproken antwoordapparaat met een heel andere naam. De mate waarin iemand gefragmenteerd is, verschilt nogal. Sommige personen die ik interviewde hadden een duidelijke hoofdpersoon die het woord voerde. Maar er was ook een vrouw die uit tweehonderd delen bestond en zij was veel ongrijpbaarder. Ze sprak ook over zichzelf in de wij-vorm. Ze kon opeens giechelen als een schoolmeisje.
MPS is voor buitenstaanders meestal onzichtbaar, alleen als je weet dat iemand meervoudig is, kun je het wel zien. Ik heb allerlei workshops meegemaakt en lezingen en symposia bijgewoond, en dan leer je wel om de signalen te herkennen. Je moet natuurlijk wel uitkijken dat je niet bij ieder dromerig of veelzijdig figuur gaat denken: die zal wel MPS hebben.’
Er bestaat toch scepsis of er uberhaupt wel zoiets bestaat als MPS?
'Die discussie hebben we een beetje gehad, dacht ik. Nou goed, er zijn nog steeds therapeuten die niet in meervoudigheid geloven, maar dat houd je altijd denk ik.’
Ik dacht dat het eigenlijk alleen in Nederland en Amerika een tamelijk geaccepteerd verschijnsel was.
'Nee, dat is niet zo. Ik was bij een driedaags symposium over MPS in Amsterdam dit voorjaar en daar waren therapeuten van over de hele wereld aanwezig. Aruba, Israel, Zwitserland, Spanje, Italie, Denemarken, noem maar op. Nederland staat qua deskundigheid wel als derde op de ranglijst.’
BESTAAT ER VOOR jou geen enkele twijfel over het bestaan van MPS?
'Ik geloof zeker dat MPS bestaat. Ik zie het niet als afgescheiden persoonlijkheden, meer als afgescheiden delen van een persoonlijkheid. In eerste instantie kent de hoofdpersoon de andere delen niet. In de therapie leren ze elkaar langzamerhand kennen. Bij de interviews die ik deed, sprak ik voornamelijk met de hoofdpersoon. Doordat ze elkaar in de therapie leren kennen, verdwijnt de hoofdpersoon in het dagelijks leven minder vaak helemaal. Hij of zij blijft op de achtergrond aanwezig en luistert of kijkt op de achtergrond mee. Hij kan dan niet ingrijpen.
Het is heel belangrijk dat mensen met MPS hun andere delen leren kennen, omdat ze anders steeds opnieuw mishandeld of misbruikt kunnen worden. Iemand die een persoon met MPS op agressieve of autoritaire wijze benadert, kan gemakkelijk een beschadigde-kindpersoonlijkheid tevoorschijn roepen die in het oude patroon vervalt omdat zij niet anders kan. In de therapie leren ze bijvoorbeeld hun kindpersoonlijkheden tijdelijk op te bergen als ze in een onveilige situatie komen. Om te voorkomen dat ze switchen wanneer dat niet kan, tijdens het autorijden bijvoorbeeld, hebben de meesten iets scherps bij zich. Sommigen drukken hun nagels in de handpalm of hebben een raderwieltje uit de naaidoos bij zich. Door het voelen van pijn kunnen ze voorkomen dat ze gaan zweven. Of ze stampen met hun voeten om “geaard” te blijven.
Dissocieren doen we allemaal in lichte mate. Je kunt je tijdens het autorijden opeens realiseren: “God, ben ik hier al?” Of je ziet iets vreselijks op het journaal, maar na een paar seconden zit je weer ontspannen achter je biertje. Dat is te erg om te voelen, dus schuif je het van je af. MPS is de zwaarste vorm van dissociatie en moet niet gebagatelliseerd worden. Het is geen pretje om nooit te weten wie je bent. MPS ontstaat in de vroegste jeugd en is het gevolg van traumatische ervaringen. Het is niet mogelijk dat de persoonlijkheid zich op latere leeftijd nog splitst. MPS kan alleen ontstaan voordat er een eigen ik is ontwikkeld, dus zo voor het vijfde, zesde levensjaar.’
Het krijgt soms iets van een circusattractie. Zoals laatst in de talkshow van Catherine Keyl, waar mensen met MPS in zaten.
'Verschrikkelijk was dat. En die Catherine die dan verschrikt terugdeinsde toen een vrouw veranderde in een kind: “Oe, wat gebeurt hier? Oe, wij vinden dit wel eng!” Alsof ze bang was dat er ineens een monster zou verschijnen!’
JE KOMT UIT DE hulpverleningshoek dus je zal eerder denken: hoe kunnen we dit leefbaar maken, dan: wat fascinerend is dit.
'Ik werk als maatschappelijk werkster niet met mensen met MPS. Als ik een vermoeden heb, verwijs ik naar een gespecialiseerde therapeut. Als schrijver is het wel fascinerend. Maar in mijn boek heb ik het sensationele er zorgvuldigd uitgehouden. Waarschijnlijk zit er in ieders omgeving wel iemand met MPS, van wie je het niet zou vermoeden. Een vriendin van me heeft MPS en die komt ook heel normaal over. Ze werkt, ze heeft een gezin, functioneert als ieder ander.’
De diagnose MPS wordt vaak na hypnose gesteld. Dat lijkt me toch reden tot scepsis.
'Dat is niet zo. Er zijn speciale tests ontwikkeld die het vermoeden van MPS kunnen bevestigen. Daarna wordt pas de diagnose gesteld. Hypnose wordt alleen nog gebruikt om in contact te komen met de andere delen. En die hypnose stelt niets voor. Dat is meer dat ik tegen jou zeg: ga maar achteruit in je stoel zitten, ontspan je, luister naar m'n stem, sluit je af voor de buitenwereld en hop, het is zover. Het is ook niet nodig, want die mensen leven eigenlijk al vaak in een ander bewustzijnsniveau, in een soort trancetoestand.’
Hoeveel mensen, schat je, hebben MPS?
'Zo'n een op de vijftig misbruikte mensen heeft MPS ontwikkeld. Men zegt dat een op de vier mensen slachtoffer van seksueel misbruik is. Zo'n hondervijftigduizend mensen hebben dus MPS - dat is bijna niet voor te stellen, maar ik ben er helaas wel van overtuigd.’