Het is oorlog in de Braziliaanse steegjes

Salvador - De cijfers liegen er niet om. In de Braziliaanse deelstaat Bahia, in het noordoosten van het land, vielen vorig jaar 4856 slachtoffers door geweld - bijna duizend meer dan in Irak. Het gaat om een toename van ruim vijftig procent in de afgelopen vier jaar. Nog altijd vinden in heel Brazilië jaarlijks rond de vijftigduizend mensen door drugsgeweld de dood. Het probleem lijkt zich echter naar het noordoosten te verschuiven, want in São Paolo en Rio de Janeiro daalt het aantal doden.

Serveerster Joílda dos Santos uit Salvador, de hoofdstad van Bahia, leeft in een permanente staat van angst. Voor ze ’s avonds na haar werk de bus naar huis neemt, belt ze eerst haar buren om te vragen of het veilig is. Ze woont in de sloppenwijk Baixa da Égua, een wirwar van smalle steegjes en steile trappen, waar een vete tussen twee drugsbendes de afgelopen vijf jaar tientallen slachtoffers eiste. ‘Ik ben in Baixa da Égua geboren en getogen. Twintig jaar geleden had ons huis geen deur, laat staan een slot. Dat was nergens voor nodig. Nu zie ik het verschil tussen een uzi en een kalasjnikov. Het is hier oorlog.’

'Oorlog’ is een woord dat Braziliaanse politici niet graag in de mond nemen. Ze hebben het liever over 'de veiligheidskwestie’. Op de keper beschouwd gaat het ook niet om een politiek, religieus of etnisch conflict: de strijd woedt tussen drugsbendes en de politie en tussen drugsbendes onderling. Toch heeft het wapentuig waarover de Braziliaanse militaire politie beschikt alles met moderne oorlogvoering te maken. De caveirão ('doodskopwagen’) is een pantservoertuig dat speciaal voor gebruik in een stadsguerrilla ontwikkeld is. Met deze grimmige wagens veroverde de militaire politie van Rio de Janeiro afgelopen november de beruchte sloppenwijk Alemão op de drugsbendes. Inmiddels heeft de militaire politie van Bahia ook caveirões besteld.

De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch stelt in haar jaarlijkse rapport, dat afgelopen week gepresenteerd werd, dat politiegeweld in Brazilië een chronisch probleem is.

De ouders van Joel da Conceição Castro kunnen erover meepraten. Hun tienjarige zoontje werd eind vorig jaar in zijn slaapkamer doodgeschoten tijdens een politieoperatie in Salvador. Na veel media-ophef werden negen agenten aangeklaagd wegens dood door schuld. Joel was slechts een van de bijna vijfduizend geweldsslachtoffers die in 2010 in Bahia te betreuren waren, maar door zijn jeugd en onschuld is hij uitgegroeid tot het belangrijkste symbool van een heuse vredesbeweging die momenteel in de regio aan het ontluiken is.