Het is tijd voor een minister van Financiën in bloemenjurk

Wopke Hoekstra betichtte linkse partijen tijdens de campagne van ‘Griekse taferelen’. Hij bedoelde: het voeren van financieel wanbeleid door de staatsschuld onverantwoord hoog te laten oplopen. Dat het Centraal Planbureau had becijferd dat de cda-plannen de staatsschuld op korte termijn harder laten stijgen, deed er even niet toe. Dat het onzin is dat de economische malaise in Griekenland enkel te wijten was aan spilzucht evenmin. Het ging erom dat Hoekstra zich, net als zijn voorgangers, wilde presenteren als betrouwbare schatkistbewaarder. Gerrit Zalm, Wouter Bos, Jan Kees de Jager en Jeroen Dijsselbloem: allemaal hamerden ze op de noodzaak van strenge begrotingsdiscipline. Vadertje Staat moet zo zuinig mogelijk omgaan met de zuurverdiende belastingcenten.

Naast hun boekhoudkundige kijk op de economie hebben Zalm, Bos, De Jager, Dijsselbloem en Hoekstra gemeen dat ze man zijn. Het is geen toeval dat juist op het ministerie dat gaat over de staatsfinanciën een man de scepter zwaait; de gehele economische wetenschap is namelijk een mannenbolwerk. ‘In het ene na het andere vakgebied zijn de afgelopen decennia vrouwen doorgedrongen tot de top’, zegt Linda Scott, emeritus hoogleraar aan de University of Oxford, in het artikel over de XX-economie. ‘Maar in de economie wordt deze golf van intellectuele verandering tegengehouden.’ Toch lijkt er iets te verschuiven. Er zijn steeds meer vrouwen die het mannenbastion bestormen en niet alleen de bestuurskamers maar ook het denken diverser maken. ‘Rockster-economen’ als Mariana Mazzucato, Stephanie Kelton en Kate Raworth vergaarden de afgelopen jaren faam met boeken die dwars tegen de heersende opvattingen ingaan. Topbestuurders als Christine Lagarde, Kristalina Georgieva en Carmen Reinhart bepalen de koers bij respectievelijk de Europese Centrale Bank, het imf en de Wereldbank.

Nederland blijft voorlopig achter. Nog nooit was een vrouw minister van Financiën of directeur van De Nederlandsche Bank. Wel kende Rutte III de eerste vrouwelijke staatssecretaris van Financiën. Alleen kreeg Alexandra van Huffelen de moeder aller politieke struikeldossiers – de toeslagenaffaire – op haar bord, wat het lastig maakt om haar aanstelling als een stap voorwaarts te zien voor vrouwen in de economie. Met het opruimen van (door mannen veroorzaakte) puinhopen valt weinig eer te behalen.

Vrouwen hebben meer oog voor de mensen en het milieu achter de statistieken

De keuze is nu: gaan we na de pandemie zo snel mogelijk terug naar de oude economie of kiezen we voor een nieuwe duurzame variant die balans zoekt tussen mens en natuur? Wereldwijd blijkt dat vrouwen sneller naar voren worden geschoven in tijden van transitie, omdat het een ander soort leiderschap zou vergen. Een van de vragen die ongetwijfeld aan bod komen tijdens de formatie is wat we aan moeten met de coronaschuld. Volgens de logica van Hoekstra lijken bezuinigingen op den duur onvermijdelijk. Maar wie de boeken van Mazzucato of Kelton heeft gelezen, weet dat die logica niet onfeilbaar is. Deze vrouwelijke vernieuwers staren zich niet blind op de hoogte van de staatsschuld, maar hanteren een bredere blik met oog voor de mensen en het milieu achter de statistieken.

Natuurlijk bieden twee X-chromosomen geen garantie voor verstandig beleid, maar dat een mannelijke monocultuur de besluitvorming niet ten goede komt staat buiten kijf. Vandaar dat de ‘Stem op een vrouw’-campagne en Sigrid Kaags belofte over ‘nieuw leiderschap’ aansloegen bij veel kiezers. Het doel van diversiteit is het toevoegen van ideeën die anders niet in de discussie waren voorgekomen, zei imf-directeur Kristalina Georgieva in een podcast over ‘womenomics’. Op haar eerste dag bij de Wereldbank stapte ze binnen in een vrolijk bloemenjasje en verdween na één blik weer naar beneden om een saai blauw pak te kopen bij de winkel om de hoek. ‘Het is gevaarlijk als vrouwen zich proberen aan te passen aan een door mannen gedomineerde omgeving’, weet ze nu.

Een bescheiden advies aan de formateurs: misschien wordt het tijd voor de eerste minister van Financiën in een bloemenjurk.


Correctie 8/4: In een eerdere versie van deze tekst stond dat Gita Gopinath de koers bepaalt bij de Wereldbank. Dat is onjuist. Gopinath is hoofdeconoom bij het IMF. Carman Reinhart vervult de genoemde functie bij de Wereldbank.