Het israel van de eo is in jezus

Dat de EO de meeste aandacht besteedt aan ‘50 jaar Israel’ verbaast niet. Dat in hun eerste jubileumproject volop Palestijnen aan het woord komen wel. Hoewel? ‘Vluchten, vechten, verzoenen’, documentaire in drie delen van Marianne Potters en Helmut Schleppi. Vrijdag 17 en 24 april, 1 mei, Nederland 2, 23.35 uur. ..LE Tussen de EO van Glashouwer en die van Knevel zitten werelden. Drama over milieuproblematiek en schandelijk werkgeversgedrag; een talkshow met gasten die je ook bij Witteman of De Graaf ontmoet; Man/Vrouw waarin spanningen en geworstel met moderniteit in reformatorisch gezinsleven; een jongerenreeks over seks die de blijde onthoudingsboodschap predikt maar waarin toch zeven afleveringen lang besproken wordt wat vroeger geacht werd niet te bestaan; het was vroeger ondenkbaar.

Dat de EO de viering van het vijftigjarig bestaan van Israel begint met een driedelige documentaire waarin het lot van de Palestijnen centraal staat, lijkt ook teken van een omslag. Als er ÇÇn omroep is die het ooit onomstreden adagium ‘Wij staan achter Israel’ onverkort handhaafde, dan toch de Evangelische.
In zekere zin is Vluchten, vechten, verzoenen inderdaad een kentering. Vooral de eerste aflevering, waarin Benny Morris de gebeurtenissen van 1948 reconstrueert, waarbij de term 'vlucht’ (van Palestijnen) aangevuld wordt met 'verdrijving’ (door joden), zal voor een EO-publiek geen smakelijke kost zijn. Het is ook de beste aflevering, waarin Palestijnen gevolgd worden bij hun zoektocht naar huizen en grond die hen zijn ontnomen. De parallel met ontvreemd joods bezit in Europa dringt zich op - overigens zonder dat de makers die link leggen. Net als betreffende joden zijn deze mensen niet alleen op zoek naar eigendommen, maar ook naar erkenning van aangedaan leed. Die krijgen ze van joodse kant maar mondjesmaat. In deze aflevering komt ze van een man die in 1948 als soldaat betrokken was bij de verdrijving van de Arabische burgers van Lod. Zijn leven lang gaat hij daaronder gebukt en de tranen stromen wanneer hij een Palestijnse leeftijdgenoot ontmoet aan wie hij vergeving vraagt. Zijn schaamte en wanhoop zijn des te groter omdat hij als kind in Polen zelf deportatie meemaakte. 'Hoe konden wij hetzelfde doen?’ En dan had hij nog niets van doen met de massamoord van Deir Yassin die de exodus van Palestijnen versnelde en vergrootte. Een te weinig vertelde geschiedenis.
Doet het er in dit verband toe dat de Palestijnen in de reeks christen zijn en dat de term islam zelfs niet valt? In zekere zin niet. Onrecht is onrecht. En zoals de Israeli’s in Arabische godsdienstverschillen kennelijk niet geãnteresseerd waren, kun je als kijker ook denken: 'Palestijn is Palestijn’ - zij het dit keer met betrekking tot slachtofferschap. Maar onbehaaglijk wordt het bij de ontmoeting tussen een Palestijnse vrouw en een joodse juriste. De laatste legt de eerste hartstochtelijk uit hoe schandelijk zij is behandeld. Dan meldt ze dat ze katholiek is geworden, waarop de Palestijnse zich omkeert naar de EO-ploeg en stra- lend haar duim opsteekt: een christenzuster (zij het voor de EO tweederangs). De juriste huilt: de joden erkennen de Palestijnse niet als kind van God en daarmee hebben ze Hem voor de tweede keer vermoord. Een standpunt dat zelfs het Vaticaan niet meer zegt aan te hangen. Opeens zag ik dominee Glashouwer, die in 1972, na de Olympische aanslag in MÅnchen, zijn ontsteltenis uitsprak. Maar toevoegde dat het wel een geval van 'eigen schuld’ betrof: dit was Gods straf voor het niet omarmen van Jezus als Messias. Knevel kijkt wel uit het nog zo te formuleren.
De documentaire toont Palestijnen en joden die naar verzoening streven. Mooi. Dat allen christen zijn verandert daar niets aan. Dat het vredesproces alleen 'in Jezus’ kan slagen wordt niet expliciet gezegd. Maar wat moeten we anders concluderen? Glashouwer is zo ver niet.

  • Lisdoonvarna. Lourdes of Love. Jaarlijkse huwelijksmarkt voor vrijgezellen in het prachtige maar lege Connemara, West-Ierland. Zou treurigheidsvoyeurisme kunnen opleveren, maar regisseur Hans Heijnen vertrouwen we. Zondag 26 april, VPRO, Nederland 3.
  • Het Klokhuis. Infotainment voor kinderen van de bovenste plank. In een lange, bij de Vara begonnen traditie. Ooit door een jeugdige kijkster van de ondergang gered. Staartjes en Prinsen going strong. Weekdagen, NPS, Nederland 3, 18.43 uur.