Het laatste stukje Joegoslavië verdwijnt

Olomouc – In het Bezruc Park in het Tsjechische Olomouc staat een neoklassiek mausoleum achter tien ferme Dorische zuilen. De toegang is versperd met een hekwerk, het gebouw is overwoekerd met onkruid en beklad met graffiti.

Het epigram op de boog aan de voorkant herinnert aan betere tijden. ‘Vernost za vernost – ljubav za ljubav’, staat daar. Dat betekent respectievelijk ‘Trouw voor trouw’ in het Tsjechisch en ‘liefde voor liefde’ in het Servo-Kroatisch. Het Mausoleum voor de Joegoslavische Strijders herbergt een knekelhuis voor gevallen soldaten van de Eerste Wereldoorlog, maar vooralsnog vonden zij geen rust. In de crypte liggen de stoffelijke overschotten van 1200 soldaten uit Slovenië, Kroatië, Servië, Montenegro en Bosnië-Herzegovina. Dat waren toen nog gebiedsdelen van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie. In de naam van hun keizer streden ze aan het front. Ze raakten gewond en werden overgebracht naar ziekenhuizen in Moravië en Silezië, ook onderdeel van de grote Donaumonarchie, en stierven daar.

Toen in 1918 het koninkrijk der Serviërs, Kroaten en Slovenen werd uitgeroepen (dat vanaf 1929 het koninkrijk Joegoslavië zou gaan heten) en vrijwel tegelijkertijd de nieuwe republiek Tsjechoslowakije werd geproclameerd, werd het vraagstuk van hun laatste rustplaats onderwerp van een diplomatiek discours. De oplossing werd gevonden in de bouw van het mausoleum van Olomouc, waar de botten van alle Joegoslavische gevallenen werden verzameld. De bouw vond plaats in 1926. Het Joegoslavische koninkrijk was de formele eigenaar. Dat bleef zo toen dat koninkrijk veranderde in de socialistische republiek Joegoslavië. De problemen kwamen toen Tito uit het Warschau-pact trad en de communisten van Tsjechoslowakije hun loyaliteit aan hun Russische broeders wilden demonstreren. Het mausoleum werd onderwerp van actieve verwaarlozing. Grafschenners sloegen toe, fresco’s van de Byzantijnse heiligen werden beklad. Uiteindelijk werd de crypte dichtgemetseld.

Met de desintegratie van de Joegoslavische federatie in 2003 werden de doden van Olomouc weer landloos. Na eindeloze haarkloverijen over de eigendomsrechten werd onlangs een doorbraak bereikt. De gemeente Olomouc is bereid een grote opknapbeurt uit te voeren, mits ze de eigendomsrechten krijgt toegewezen. De geschatte kosten van de totale reconstructie bedragen zo’n 300.000 euro, het merendeel op te brengen uit Europese fondsen. Met de Sloveense staat is een akkoord bereikt, de andere ex-Joegoslavische gebiedsdelen moeten hun nihil obstat nog geven. Ze hebben tot eind dit jaar de tijd. Vermoedelijk zal dan het laatste restje Joegoslavië van de aardbodem verdwijnen.