Het land in de vingers gesneden

De PvdA wilde nu eens de rug rechthouden. Alle Nederlandse militairen Uruzgan uit, dat was afgesproken in 2007. Het CDA probeerde alle opties open te houden waar het de Uruzgan-missie betrof. In de laatste lange vrijdagnacht van het kabinet Balkenende IV ging het over een Navo-verzoek dat de prullenbak in moest. Over vertrouwen en over eenheid van regeringsbeleid. Maar ging het wel over Afghanistan? Is er gesproken over waarom Nederland vecht en opbouwt in dat land?

Uit geen van de reconstructies van betrokken bewindslieden bleek iets van een inhoudelijke bespreking. Het waren ordinaire partijbelangen die een einde maakten aan het kabinet Balkenende IV. Dat blijkt het duidelijkst uit de reconstructie van André Rouvoet, vice-premier namens de ChristenUnie. Maandenlang werden onder meer met PvdA-ministers Wouter Bos en Bert Koenders mogelijkheden bestudeerd de missie voort te zetten, binnen of buiten Uruzgan. Volgens Rouvoet verzocht Koenders zelf om een NAVO-voorstel, waarop CDA-collega Verhagen Brussel belde. Maar de PvdA-fractie floot haar bewindslieden terug. Niets was daarna nog bespreekbaar. Het officiële Navo-verzoek om in afgeslankte vorm actief te blijven in Uruzgan moest van tafel, wat het CDA weigerde.

Uit peilingen blijkt dat de PvdA wordt gezien als de winnaar in het conflict. De meerderheid van de Nederlanders verwijt vooral het CDA onverantwoord gedrag. Daaruit blijkt hoe provinciaal het Nederlandse denken is, zowel binnen als buiten de regering. De betekenis van de missie in Uruzgan wil maar niet doordringen. De regering weigerde consequent de strijd een oorlog te noemen en daardoor is ook het publiek de betekenis van de missie ontgaan.

Uruzgan is geen onderwerp dat zich ongestraft leent voor een binnenlandse machtsstrijd. Niet alleen omdat de militairen een doordacht besluit verdienen over de operatie waarin zij menig collega hebben verloren, ook omdat ‘Afghanistan’ geen zaak is van Nederland alléén. Nederland is partij in een grote internationale oorlog die de steun heeft van de Afghaanse regering alsmede de volledige Veiligheidsraad. De vraag is of de oorlog goed wordt gevoerd, maar bij verlies heeft de vrije wereld er een enorm probleem bij. Jarenlang was het verwaarloosde gebied een recruteringsparadijs voor de mondiale jihad, wat onder meer uitmondde in de aanslagen van elf september 2001, Inmiddels is ook Pakistan, met kernwapens en al, gedestabiliseerd.

Door het kabinet te laten klappen over Uruzgan is een bres in het bondgenootschap geslagen en wordt de missie in augustus zonder meer afgebroken. Dat getuigt van nationale bijziendheid en een gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel. In Brussel en Washington werd geschrokken gereageerd. Het afhaken van Nederland zal door de Taliban zeker worden gebruikt om de bevolking te ontmoedigen. Om dat te voorkomen dienden alle opties open gehouden te worden. Het waren 'die farizeeërs van het CDA’ die in de Uruzgan-kwestie het verstandigste beleid voerden.

Zelfs als de PvdA werkelijk niet één militair meer in Uruzgan had willen stationeren waren daartoe verantwoorder opties geweest dan nu uit het kabinet te stappen. Er zijn goede redenen om de strijd niet meer te willen voeren met offensieve middelen. Al jarenlang roepen ISAF-commandanten dat er geen militaire overwinning mogelijk is. Ook de Amerikaanse generaal McChrystal vindt dat. Nederland gaf in Uruzgan het voorbeeld met het 'irrelevant maken’ van de Taliban - ook anderen doen dat nu. Met zijn ervaring in het uitbouwen van een betrouwbare overheid en het opleiden van politieagenten had Nederland opnieuw een gidsrol kunnen spelen, nu bij het ombuigen van de militaire strijd naar een civiele aanpak. Mits de PvdA-bewindslieden verder hadden gekeken dan het partijbelang en voor de buitenwacht alle opties op tafel hadden gehouden terwijl ze intern het spel hard maar inhoudelijk speelden.

Misschien nog wel het wrangste is dat het waarschijnlijk opnieuw de Amerikanen zullen zijn die Uruzgan zullen gaan bestieren. De 27 burgers, onder wie vrouwen en kinderen die zondag in het noorden van de provincie werden gedood zijn een voorproefje van wat Uruzgan dan te wachten staat. De luchtaanval werd aangevraagd door Amerikaanse special forces die in de buurt patrouilleerden. De bevolking van Uruzgan maakt onderscheid tussen Nederlanders en Amerikanen. De laatsten worden gehaat om hun harde optreden. Dat zal het opbouwen van goed bestuur en het winnen van de bevolking schaden.

Het zou van staatsmanschap getuigd hebben als de PvdA haar plotselinge stug-principiële houding (waar was die toen het ging over Irak?) pas uit de kast had gehaald na een zorgvuldige besluitvorming over Uruzgan, ook al zou die hebben plaatsgehad na de gemeenteraadsverkiezingen. Wellicht kan een demissionaire rompkabinet nog iets veranderen aan het beeld van Nederland als kortzichtige bondgenoot, maar veel zal het niet baten want in Quetta, Brussel en Washington heeft men zijn conclusies al getrokken. Omwille van wat schamele zetels heeft de PvdA Nederland lelijk in de vingers gesneden.