Het Litouwse Genocide Museum zoekt een nieuwe naam

Vilnius – Het negentiende-eeuwse gebouw aan de Gediminas prospektas, de winkelstraat in het centrum van de Litouwse hoofdstad, is voor veel inwoners nog altijd een beladen plek. Hier zetelden van 1940 tot 1941 en van 1944, toen Stalins troepen terugkeerden op Litouwse bodem, tot 1991 de fanatieke en wrede geheime diensten van de Sovjet-Unie: de nkvd, mgb en kgb. Duizenden mensen zijn in de kelders van het pand hardhandig ondervraagd, opgesloten, gemarteld en geëxecuteerd.

Tegenwoordig huist het Museum voor de Genocideslachtoffers er. Het expositiegedeelte, dat vooral in het teken staat van de lotgevallen van de slachtoffers van Stalin en van de dappere maar uitzichtloze guerrillastrijd tegen zijn regime door de Partizanai, en de cellen en martelkamers (waterboarding) in de kelders moeten ook de buitenlandse bezoeker bijbrengen dat de sovjetbezetter in die naargeestige jaren veertig en vijftig een regelrechte genocide beging, tegen het Litouwse volk. Een genocide die men wat menige Litouwse politicus, journalist, schrijver en veteraan betreft gerust mag vergelijken met de holocaust. Trouwens, zetelden van 1941 tot 1944 niet de minstens zo sadistische Gestapo en de SD in het huidige museum?

Joodse belangenorganisaties in Litouwen zelf en daarbuiten, West-Europese onderzoekers en Rusland moeten weinig hebben van deze gelijkstelling en vinden de transporten naar Auschwitz en die naar de Siberische Goelag beslist niet inwisselbaar. En meer dan dat: met de term ‘genocide’ gaan de Litouwers ook voorbij aan hun eigen aandeel in de holocaust. Zoals de prominente Litouwse historicus Saulius Suziedelis vijf jaar geleden al tegen het Delfi-nieuwsportaal zei: ‘Bezoekers van het museum kunnen verrast zijn: het is een museum over genocideslachtoffers, maar er wordt nauwelijks aandacht besteed aan de joden.’

Mogelijk heeft de aanhoudende kritiek de museumleiding en de betrokken overheidsinstanties aan het denken gezet: de naam van het museum zal op korte termijn worden gewijzigd. Directeur Terese Birute Burauskaite gaf als toelichting dat ‘de sovjetdeportaties en -bloedbaden weliswaar kenmerken van genocide vertonen, maar dat de holocaust uitzonderlijk is’. Suziedelis hintte destijds al op wat de nieuwe naam zou kunnen zijn: Bezettingsmuseum.

Efraim Zuroff, de bekende nazi-jager van het Simon Wiesenthal Center en directeur van de swc-vestiging in Jeruzalem, is ‘blij verrast’, maar ‘dit is slechts het topje van de enorme ijsberg van de holocaust-verdraaiing in Litouwen’.