Film

Het maakbare lichaam

Film: ‹Dr. Jekyll and Mr. Hyde› (1931) van Rouben Mamoulian op dvd

Dr. Henry Jekyll is een man van deze tijd: geobsedeerd door vooruitgang, hunkerend naar snelle bevrediging en helemaal te vinden voor een extreme makeover. Wachten op seks met zijn verloofde, Muriel Carew, is hem teveel. Hij eist haar op, nu. Als haar vader erop staat dat het huwelijk later plaatsvindt, slaat Jekyll door. Hij doet zijn lichaam veranderen om datgene te krijgen waarzonder hij denkt niet te kunnen leven. Wat volgt, kondigt de wetenschapper zelf aan in Dr. Jekyll and Mr. Hyde: «Wilt u onveranderd blijven? Of wilt u dat uw ogen en ziel worden weggeblazen door een schouwspel waar de duivel zelf versteld van zal staan?»

Voor wie dat laatste kiest, is deze schitterende nieuwe dvd van Rouben Mamoulians versie (uit 1931) van Stevensons klassieke roman The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886).

Lichamen is waar alles om draait. Jekyll (Fredric March) transformeert zijn eigen lichaam om dat van een ander te kunnen consumeren. En regisseur Mamoulian verslindt als het ware het lichaam van de sloerie Ivy (Miriam Hopkins). In haar gebruikte en verkrachte lichaam speurt hij naar schoonheid. Secondenlang richt de camera zich op haar imposante boezem en slanke benen. Vermengd hiermee zijn close-ups van standbeeldjes van het menselijk lichaam. De schoonheid van deze beelden staat in schril contrast met de weerzin die de monstrueuze lichamen van Hyde en Ivy oproepen.

Hyde en Ivy zoeken respectievelijk seks en liefde. En dat mag niet volgens het Victoriaanse zedengevoel. Desondanks hunkert Jekyll naar verboden vruchten. Zijn illegale begeerte leidt tot de geboorte van Hyde, het man-monster dat vrij is van de moraliteit van de hogere klasse waartoe Jekyll behoort. Als Hyde er eenmaal is, verdwijnen alle grenzen. Seks en moord volgen.

De culturele impact van Hyde valt nauwelijks te overdrijven. Hij leeft voort in sleutelwerken van de moderne tijd, in superhelden die metamorfoses ondergaan, maar vooral ook in de door auteur Thomas Harris gecreëerde seriemoordenaars Hannibal Lecter, Buffalo Bill en Francis Dolarhyde. Alledrie zijn schaduwen van Mr. Hyde doordat het gemaakte lichaam, beter gezegd het te maken lichaam, voor hen centraal staat, als geflambeerde lekkernij voor Lecter, als object van walging voor Dolarhyde en voor Bill als middel waarmee hij zich kan trans formeren tot een ander geslacht.

Het idee blijft hetzelfde en het leeft vandaag de dag overal in de maatschappij: verander je lichaam om een psychologische begeerte in vervulling te doen gaan. Dat is de ideologie achter televisieprogramma’s als Extreme Makeover, die de neiging van gewone mensen weerspiegelen zich door middel van cosmetische operaties te transformeren tot spectaculaire nieuwe wezens vol glitter en glamour. En dat is precies wat Bill doet in Silence of the Lambs: hij wil een vrouw zijn en dus snijdt hij voor zichzelf een vrouwenpak uit vermoorde mensen.

Het kernwoord is «hyde». Het Engelse hide betekent niet alleen je verstoppen, bijvoorbeeld in het lichaam van een ander, in dat van Jekyll in het geval van Stevensons roman. Het woord betekent ook «huid», het weefsel dat het menselijk lichaam bedekt. Dat blijkt dun en kneedbaar; er valt van alles uit te maken.