Billy Eilish bij het Austin City Limits Music Festival, 2019. © Matty Vogel / The family of Billy Eilish

Het Amerikaanse zakenblad Forbes maakt elk jaar een lijst van de zeshonderd meest invloedrijke 30-minners, 30 Under 30. In 2019 stond zangeres Billie Eilish Pirate Baird O’Connell, beter bekend onder haar eerste twee namen, hoog in die lijst. Opvallend, want ze was niet gewoon een 30-minner, ze was pas zestien. Ze was gedebuteerd met een album dat ze samen met haar oudere broer Finneas O’Connell had opgenomen op zijn slaapkamer, en had voor dat When We All Fall Asleep, Where Do We Go? vijf Grammy Awards gewonnen.

Die notering in de 30 Under 30 komt terug op haar tweede album Happier Than Ever. En dan niet als een wapenfeit, maar als een kruis, een vermoeiend kruis. ‘30 Under 30 for another year/ I can barely go outside, I think I hate it here/ Maybe I should think about a new career/ Somewhere in Kaua’i where I can disappear.’ En die inmiddels mythische slaapkamer van haar broer, ook die komt terug. In een van de allerbeste nummers, de fabuleus in mineur gezongen liefdestreurzang Halley’s Comet, waarin ze zichzelf op het eind terugbrengt naar die plek. Haar stem klinkt vervormd wanneer ze dat verlangen uitspreekt, net zo vervormd als haar werkelijkheid (inmiddels) is. Want, zo legt ze uit in haar bijsluiter bij ‘I’m happier than ever’: ‘At least, that’s my endeavor’.

Billie Eilish is dé ster van een nieuwe generatie. Haar impact op talloze leeftijdsgenoten is ongelooflijk groot, en veelzijdig: in muziek, (beeld)taal, stijl, thematiek. Billie Eilish is ook de muzikale en tekstuele uitdrukking van het emotioneel welbevinden van een generatie, en dat welbevinden bevindt zich heel ergens anders dan bij wat oppervlakkig gezien haar voorgangers zijn. Bij Billie Eilish geen lichtzinnigheid of vrijblijvendheid. Hier valt een verhouding met je lichaam en met je geest te onderzoeken, hier zijn mentale gezondheidsproblemen geen taboe maar een werkelijkheid, is depressie een realiteit uit eigen of anders wel eerste hand, zit in elke klas wel iemand met littekens op een arm, en is ‘buitenwereld’ een woord dat nog maar half voldoet omdat die buitenwereld continu bínnen dendert, met al zijn verwachtingen en meningen en oordelen.

Dus hier geen ‘If you want my future, forget my past/ If you wanna get with me, better make it fast’ – dat was 1996. Ook geen ‘Oh baby baby, how was I supposed to know?/ Oh pretty baby, I shouldn’t have let you go’, dat was 1998. En nee, ook geen ‘Who run the world? Girls’. Dat was 2011, en al is dat nog steeds de inzet, en zelfs meer de werkelijkheid geworden, er valt nog meer te runnen dan de wereld: de storm in je hoofd.

Dus hier: ‘Last week, I realized I crave pity/ When I retell a story, I make everything sound worse/ Can’t shake the feeling that I’m just bad at healing/ And maybe that’s the reason every sentence sounds rehearsed.’

En dat al in het openingsnummer. Van haar tweede album. Op haar negentiende. Zo klinkt vaak de voormalige tienerster die terugblikt op de wrange bijsmaak van de roem, de bijsmaak die de hoofdzaak werd. Die zich afvraagt wanneer ze zichzelf kwijtraakte, en wie ze zelf ook alweer was. Billie Eilish analyseert al terwijl ze er nog middenin zit. Alles. Zichzelf, anderen, haar rol en plek in deze wereld. Ook in die zin is ze de ultieme zangeres van deze tijd. Opgegroeid met de camera op de smarthpone, en de selfie-modus als belangrijkste stand daarvan. De telefoon keert dan ook geregeld terug in haar teksten, ook op dit album. Het openingsnummer is ingetogen, somber zelfs, en Billie Eilish verwijst naar mensen die ongevraagd te dichtbij komen. Je denkt meteen aan een stalker, maar dat woord gebruikt ze nog niet, dat komt pas later, in NDA. Er vallen wel meteen andere grote, zware woorden. Trauma. Abuse.

In het opzwependste nummer van het album, Oxytocin, haalt ze een spannende perspectiefwisseling uit: die abuser komt terug, maar dan nu als verteller. Niet alleen als zangeres is ze groots, ook als verteller. Daarna klinkt ogenschijnlijk engelenzang, wanneer ze citeert uit de hindoeïstische Rig-Veda, waarna de beat inzet. Van circa 1100 voor Christus naar 2021 na Christus, met speels gemak – al is ‘speels’ een term die Billie Eilish op de een of andere manier misstaat. De dromerig onheilspellende muziek onder het spoken word van Not My Responsibility kan immers zo uit een film van Nicolas Winding Refn komen.

©  The family of Billy Eilish

Wát is not her responsibility? Eigenlijk: elk aangemeten oordeel. Not My Responsibility is een beginselverklaring, het manifest van Billie Eilish. Het is het hart van het album, het staat dan ook trots en zelfbewust precies in het midden ervan. Het slaat terug op elke diskwalificatie, ook de afkeurende toen ze op de cover van de juni 2021-editie van de Vogue stond, en nu niet meer met groen haar, maar blond, in een korset in retro pin-upstijl. De buitenwereld oordeelde opnieuw, alleen nu een ander deel ervan, het deel dat haar tot dan toe op het schild van de vierde golf had geheven, en nu teleurgesteld oordeelde dat hier een jonge feministe alsnog was gevallen voor de schoonheidsidealen van anderen. Terwijl onder de foto een uitspraak uit haar interview stond: ‘It’s all about what makes you feel good.’ You. Niet: others. Verdenkt iemand haar ervan ‘you’ te zeggen maar volgens ‘others’ te handelen? Not My Responsibility. Historisch fraai ook dat ze hier meer dan ooit doet denken aan Madonna, en wel haar Human Nature (van Bedtime Stories uit 1994).

‘It’s all about what makes you feel good.’ You. Niet: others

Wanneer je Billie Eilish bent, van wie elke Instagram-post tot op de pixel wordt ontleed, dan weet je dat er geen kritischere luisteraar en kijker bestaat dan de toegewijde fan, en daarvan heeft ze er vele. Die analyseren wat ze zegt, en ook wat ze níet zegt: waar blijft dat statement over Palestina? Vandaar de mail die ze stuurde aan haar fans toen de zwoele single My Future uitkwam, een nummer dat enig optimisme uitstraalde, met de fraaie formulering: ‘‘Cause I, I’m in love/ With my future/ Can’t wait to meet her’.

Zin in de toekomst? In tijden van corona en racisme en ontbossing? Ze legde het maar even uit in die mail, inclusief alle nodige boodschappen om te benadrukken dat zin in die toekomst geen vrede met het heden betekent: draag een masker, drink water, steun blm!

De noodzaak om hotelreserveringen onder een valse naam te maken zullen niet veel van haar fans dagelijks ervaren. Des te knapper is het dat Billie Eilish haar particuliere ervaringen, die in gevallen als deze vrijwel stríkt particulier zullen zijn, toch een zeggingskracht weet te geven die aanmerkelijk universeler al is. Al is ook dit misschien een teken des tijds: die hotelreservering kan ook een Instagram-account zijn, die druk van media ook die van social media.

Eenzaamheid kent vele vormen. In een mooie denkoefening koppelt Billie Eilish die aan de dood, in het dromerige Everybody Dies: ‘Everybody dies, that’s what they say/ And maybe, in a couple hundred years, they’ll find another way/ I just wonder why you’d wanna stay/ If everybody goes/ You’d still be alone.’

Billy met haar broer Finneas ©  The family of Billy Eilish

Een deel van de inlossing van het antwoord op de vraag wat het leven de moeite waard maakt voor Billie Eilish, zit besloten in het fotoboek dat enkele maanden geleden van haar verscheen, en in Nederland zelfs op 31 binnenkwam in De Bestseller 60, waarin vrijwel nooit een fotoboek opduikt. De beeldcultuur die Billie Eilish als weinig anderen beheerst, overleeft dus ook analoog, zoals haar albums ook op vinyl enorm goed verkopen – in die zin dicht ze ook de tijdskloven die minder ingrijpend zijn dan die vanaf 1100 voor Christus.

Dat fotoboek, simpelweg Billie Eilish getiteld, is verpletterend simpel in zijn opzet: het is een chronologisch archief van haar leven. Dus de eerste foto is er een van haar moeder, hoogzwanger, staande voor de kerstboom, terwijl Billie Eilish’ broer, met een plakplaatje op zijn arm, de buik van zijn moeder zoent, en daarmee zijn zusje. Er staat verder geen tekst bij, en dat hoeft ook niet, de voice-over die ronkend meldt ‘en zestien jaar later zouden deze twee op zijn slaapkamer een van de invloedrijkste albums van de jaren tien schrijven’ zit al in je eigen hoofd.

Billie Eilish met mollige babybeentjes, in een luier, keihard huilend, op het potje, met chocolademond, met hond Pepper, in een tienerkamer met posters van Justin Bieber aan de muur, tijdens de eerste talentenjacht (‘Ik was zes en zong Happiness Is a Warm Gun’), als verveelde puber, tijdens een optreden voor haar dansklas (‘Het ging super-super-superslecht!’), met haar vriendin Drew (die ook opduikt in het nummer I Didn’t Change My Number, en naar wier relatie-advies ze volgens dat nummer had moeten luisteren), blij met fans, huilend wanneer ze op haar zeventiende verjaardag een muscle car met monstervelgen krijgt, trots bij de billboards voor haar debuutalbum, in zenuwen voor een grote show, in haar vaders armen erna.

Het is in alle eenvoud een ontroerend boek, omdat je door een jong leven bladert, en alle aanzetten tot haar supersterstatus en thema’s meent te zien (aha, dat eerste instrument! Natuurlijk, op haar zesde al Happiness Is a Warm Gun!), en kijkt naar een puber, een gewone puber met alle gewone puberbuien die daarbij horen, die tegelijkertijd natuurlijk volstrekt geen gewone puber is, want krankzinnig getalenteerd en succesvol.

Er hangt een kruis boven het boek, en dat is niet alleen het kruis waarmee Billie Eilish haar album begint, maar in het verlengde daarvan het kruis van al die jonge supersterren die haar voorgingen, voor wie die druk gewoonweg te veel werd. En je hoopt al bladerend naar de slotfoto van een negentienjarige vrouw met groene haren en een puppy op haar buik (‘De tour uitgesteld en in quarantaine gegaan, dus heb ik een stinkende pup geadopteerd, Shark’) dat Billie Eilish de uitzondering zal blijken. Juist vanwege dat talent, die drang naar vroeg zelfonderzoek, en vooral het prachtige voorbeeld van gebrek aan schone schijn.

Billie Eilish – Happier Than Ever* (Universal); *
Billie Eilish – Billie Eilish (Van Goor, 336 blz.)