KUNST

Het middelpunt der aarde

Daniel Roth

In een recent interview in een Haarlemse krant zeiden de directeur en conservator van De Hallen, de heren Schampers en Karskens, dat zij - aangesproken op de lage bezoekcijfers - niet van koers zouden veranderen. Die blijft ‘het tonen van fotografie en audiovisuele kunst van maatschappelijk geëngageerde kunstenaars, en neoromantici’. Waarmee ik verlaat begreep dat die fijne zomertentoonstelling van Nederlandse Romantische landschappen vorig jaar paste in een langere lijn, en dat ook de huidige drie exposities in dat neoromantische licht gezien zouden kunnen worden. Dat zijn er drie tegelijk. Eerst de speelse maar ambitieuze sculpturen van David Nuur (The Value of Void), dan de geestige cartooneske tekeningetjes van de Kosovaar Jakup Ferri (Paper Vegetables) en ten slotte de onderwereld van Daniel Roth.
Die laatste is een romanticus, een echte. Roth (1969) is afkomstig uit het stadje Schramberg in het Zwarte Woud. Een sprookjesachtig territorium. Iedereen kent er de heks van Dasenstein en de hoofdloze ruiter, die gedurende de advent het kerkhof van het verdwenen dorp Wolmerspur onveilig maakt; elke Zwartewouder zal u vertellen dat op de bodem van de Mummelsee nimfen wonen, en misschien ook wel een koning, die bij tijd en wijle vrouwen naar zijn koninkrijk in de diepte sleurt. Roth’s werk heeft daar volgens mij van alles mee te maken.
In Haarlem zijn twee ensembles te zien. Het ene, Serum (2010), bestaat uit een vijftal losse sculpturen waaronder een mantel van boombast en een groot blok zwarte kool (dat, bij nader inzien, uit was blijkt te bestaan). Op de muur een tekening van de bioscoop van Schramberg naast een zwart-witfoto van een kolossaal gat in de grond. Het heeft ogenschijnlijk maar vaag wat met elkaar van doen; het helpt om eerst de andere installatie te zien, Glaswaldsee, uit 2004. Die bestaat uit een serie fijne tekeningen en foto’s, die allemaal iets vertellen over grotten en ondergrondse gangen, zoals die van Tora Bora. In het midden is een grote vierkante vijver met pikzwart water (of inkt). Dat strakke, koude vlies is - net als het oppervlak van de Mummelsee - de toegang tot een ondergronds netwerk, een geheimzinnige wereld, een mythisch woud. In die geest is ook Serum te begrijpen: daar verbindt Roth de materialen en structuren (kool, bomen) van Schramberg en het Zwarte Woud met een ondergronds geheim.
Het is een Grimm-wereld. Hoewel dit maar gewoon De Hallen in Haarlem zijn (en het was nota bene buiten kermis, toen ik er was) was ik meteen verkocht door de suggestie van een andere wereld, onder onze voeten. Was dit een neoromantische gewaarwording, zoals Schampers en Karskens het willen? Mogelijk. Ik houd van ondergrondse mysteries. Ik moest onmiddellijk denken aan de grote Hamburgse professor Lidenbrock, die met zijn neef Axel in 1863 een expeditie leidde naar het middelpunt der aarde. Lidenbrock ontcijferde een document van de zestiende-eeuwse natuurkundige, goudmaker en reiziger Arne Saknussem; deze stelde dat door af te dalen in de uitgedoofde krater van de Sneffelsjokull op IJsland het middelpunt der aarde te bereiken was. Dankzij Lidenbrock wist ik al lang wat jokull (als in: Eyjafjallajokull) betekent: 'Ziet gij dit eiland uit vulkanen bestaande? Let op, zij dragen alle den naam van Yocul. Dat woord beteekent in het ijslandsch “gletscher”, en onder de hooge breedte van IJsland banen de meeste uitbarstingen zich een weg door de ijsbeddingen. Van daar die benaming van Yocul voor al de vuurspuwende bergen des eilands.’ Professor Lidenbrock daalde af in de Sneffels en kwam op Stromboli weer boven. Roth’s ondergrondse netwerk bestaat dus.

Daniel Roth, Serum. De Hallen Haarlem, t/m 6 juni. www.dehallenhaarlem.nl