Het nieuwe lezen

Midden jaren negentig signaleerde de Vlaamse literatuurcriticus Frans Hellemans een crisis in de literatuur, ingegeven door ontwikkelingen op het gebied van de moderne media. Een hiervan betrof de wijze waarop film de literatuur de loef afstak door haar op eigen terrein te ‘verslaan’, namelijk door het representeren van de werkelijkheid. Als reactie hierop bepleitte Hellemans dat schrijvers zich openstelden voor invloeden vanuit de elektronische media, want ‘zonder die andere media zou de literatuur nooit geworden zijn wat ze is’.

Anno 2007 komen er alleen maar meer media bij die de aandacht van de lezer opeisen. Neem het ‘nieuwe televisiekijken’. Dat bestaat ten eerste uit het kijken naar televisiedramaseries die op dvd-boxen verschijnen, en ten tweede uit het veelal illegaal downloaden van afleveringen van dezelfde series.

Deze nieuwe kijkgewoonten vloeien direct voort uit het huidige, gouden tijdperk van televisiedrama. De beste voorbeelden zijn de series van de Amerikaanse zender hbo – The Sopranos, Rome en The Wire – en die van abc, met name Desperate Housewives en het magnifieke Lost. Deze series hebben met elkaar gemeen dat ze langlopend zijn en dat ze de meeste werken van de hedendaagse populaire cinema qua vorm en inhoud overstijgen. Bovendien zijn ze gemakkelijker ‘verkrijgbaar’; ze liggen overal in dvd-boxvorm in de winkel. Dit brengt met zich mee dat kijkers niet meer hoeven bijhouden wanneer en waar zo’n serie op televisie komt – iets wat in Nederland altijd een hachelijke bezigheid is. Tegenwoordig kun je kijken wanneer en waar en vooral zo lang je wilt. Wat meer is: de populariteit van deze manier van kijken is zo aan het toenemen dat het illegaal downloaden van nieuwe afleveringen die in Amerika op de buis komen steeds vaker voorkomt. Zoals je dagenlang een boek leest, kun je dagenlang naar Lost of The Wire kijken.

Dit valt in zekere zin te bestempelen als een ‘soort lezen’, als ‘het nieuwe lezen’. Deze series hebben allemaal een literair karakter: complexe verhaallijnen, thematische diepgang en uitstekend getekende personages. Het is niet voor niets dat de gelauwerde auteur George Pelecanos, bekend van misdaadromans als Right as Rain, thans producent en scenarist van The Wire is. Dat tekent de crisis van Hellemans – kan Pelecanos zich niet beter exclusief wijden aan het schrijven van briljante boeken? Aan de andere kant: voor het nieuwe kijken én lezen zijn deze series een zegen.