Het nieuwe rome

‘Civis romanus sum!’ moet Paulus hebben uitgeroepen toen hij in de tempel van Jeruzalem werd gearresteerd en vastgebonden om te worden gegeseld: ‘Moogt Gij een Romein geselen zonder dat hij is veroordeeld?’ Terstond werden zijn boeien losgemaakt (Hand. 22:25-29). Het burgerschap van Rome behoedde de apostel voor kneveling, marteling en andere vernederende behandelingen waaraan de onderworpen volken in het rijk wél waren blootgesteld. Wie een Romein krenkte, raakte aan de almacht van Rome.

De Amerikaanse vliegeniers Richard Ashby en Joseph Schweitzer, die de kabel van een skilift in het Italiaanse bergdorp Cavalese kapotvlogen en twintig wintersporters de dood injoegen, genieten hetzelfde privilege. Op grond van een obscure Navo-regel werden zij uit handen van de Italiaanse justitie gehouden. Ashby is inmiddels door een Amerikaanse militaire rechtbank vrijgesproken en Schweitzers vrijspraak wordt verwacht. De Italianen zijn woedend. ‘Als de bemanning niet schuldig is’, zei premier Massimo D'Alema, 'dan ben ik benieuwd wie het wel is.’ Omgekeerd geldt dat wie een Amerikaan krenkt, zijn rechten verbeurt. Dat lot treft niet enkel sjeik Bin Laden, die bijna het slachtoffer werd van een justitiële kruisrakettenmoord. Onlangs werden de van moord verdachte Karl en Walter Hinze-LaGrand, twee broers van Duitse komaf, in Arizona ter dood gebracht hoewel zij niet de rechtsbijstand van de Duitse overheid hadden gekregen waar zij krachtens een verdrag recht op hadden. Het protest van Berlijn mocht niet baten. Ook in Duitsland was de publieke verontwaardiging groot, de minister van Justitie sprak van een 'barbaarse daad’. Op hun beurt hebben de Britten het moeilijk met het hysterische en - naar achteraf blijkt - onrechtmatige proces tegen 'hun’ aupair Louise Woodward. Zulke incidenten kunnen op den duur een veel diepere wig drijven in het Atlantisch bondgenootschap dan geschillen over Hollywoodfilms of bananen - namelijk een wig tussen de volken. De almacht van Washington op militair en economisch gebied is nog altijd aanvaard. Dat geldt kennelijk ook voor de arrogantie waarmee de Amerikanen anderen de les lezen over mensenrechten terwijl hun eigen conduitestaat bedroevend is. Maar als die arrogantie de gedaante aanneemt van de civis americanus, wordt hij ondraaglijk, zelfs voor de modale Europeaan. En waren het niet de machtigsten onder de oude bondgenoten die het Romeinse rijk uiteindelijk onder de voet liepen?