De LIRA-nominaties van 2007

Het niveau

Meten we het niveau van het vaderlandse tv-drama aan de nieuwe, zondagse reeks Telefilms – begonnen met Nicole van Kilsdonks Zadelpijn bij de kro en sluitend met ’n Beetje verliefd van Martin Koolhoven bij max – dan ziet het er niet best uit. En dan zijn dat niet eens de minste van de zes, waaraan verder eo, ikon en ncrv bijdroegen.

Misschien werkte het voorgeschreven thema, ‘streekroman’, nadelig, al is die noemer soms homeopathisch dun verwerkt; de vrouwen in de damesdraak Zadelpijn fietsen weliswaar door de Franse campagne, maar de sores in hun bagage zijn bij uitstek grootsteeds. Misschien wreekt zich dit jaar de afwezigheid van avro, nps, vara en vpro, maar kro (Roos en Rana) en ncrv (Bluebird) zorgden eerder voor heel fraaie Telefilms. En Eric Oosthoeks belang voor het Nederlands drama is groter dan uit zijn allerlaatste (de Ikon stopt met drama), mislukte ikon-film Anna zou kunnen blijken. En uitgerekend Van Kilsdonk (Ochtendzwemmers) en Koolhoven (Suzy Q) hebben prachtig werk op hun naam. Maar toch, ook bij de eerste van De Nieuwe Lola’s, de korte vrijdagse vpro-films, zat een aflevering (Maybe Sweden) die het hoge Lola-niveau van 2006 lang niet haalde. De eerste grootse dramaserie van nps, vara en vpro gezamenlijk, Waltz – is zuinig ontvangen. Kachelt Hollands drama achteruit? Door financiële problemen van de publieke omroep (drama is duur!); door kijkcijfer- en netmanagersdwang; door artistieke onkunde en desinteresse in hogere omroepechelons; door gebrek aan talent?

Of is 2006-2007 gewoon een wat minder seizoen?

Die structurele factoren hebben onmiskenbaar een negatieve invloed, ook al lijkt Balkenende IV de ergste geldzorgen te lenigen. Dat komt dan te laat om de teloorgang van de kindertelevisie tegen te houden, die onder aanvoering van vpro’s Villa Achterwerk juist prachtig drama maakte. Dat is een schandaal. Maar aan gebrek aan talent ligt dat enorme verlies dus niet, en er is ook geen gebrek aan talent als het gaat om televisiedrama voor volwassenen. Maar dan moet dát dramahuis niet ook worden afgebroken.

De LIRA-prijs is bestemd voor het ‘halffabrikaat’ scenario, maar de jury zag, voor ze de belangrijkste scripts uit de drama-oogst van 2003 tot en met 2006 las, eerst het eindresultaat van veel dramaproducties, van serie tot veertig-minutenspel. En de jury was blij met het professionele niveau, in alle aspecten van het vak, dat het merendeel kenmerkte, en met het feit dat zoveel scenario’s van vaak jonge auteurs interessant, vakkundig en beloftevol waren.

De sprong voorwaarts die het Nederlands tv-drama in de jaren negentig maakte lijkt blijvend en het uitgekauwde vooroordeel dat Nederlanders geen drama kunnen maken berust hooguit op het goedkope prutswerk dat óók de buis haalt, zowel bij publieken als bij commerciëlen. Ooit was het scenario hier letterlijk en figuurlijk sluitpost, terwijl men zich er in de Angelsaksische wereld juist van bewust was dat, in tegenstelling tot het directors medium film, tv-drama bij uitstek writers medium was. Dat drama van vroeger was veel meer familie van het toneel. Met het filmischer worden van tv-drama nam het belang van de regisseur toe, maar mede dankzij de inspanningen van het Stimuleringsfonds is de waardering voor het scenario, dat onmisbare fundament, sterk toegenomen. De LIRA-prijs honoreert dat belang.

Overigens is naast de kwantitatieve stilstand bij de publieken een enorme toename van drama bij de commerciële zenders opvallend, vooral dankzij Talpa. Het niveau is wisselend, de buitensporige lof voor een project als Gooische vrouwen lijkt overdreven en van een soort omgekeerd snobisme, maar sommige producties zijn absoluut de moeite waard. Vooral Evelien van Net5, gebaseerd op het personage van Martin Bril (regie Rita Horst, scenario Karin van der Meer) bleek een aanwinst.

Bij de publieken is de samenwerking tussen nps, vara en vpro in de reeks One Night Stand voor jonge makers en in prestigieuze series (na Waltz volgt Stellenbosch) natuurlijk een zegen. Hopelijk leidt die ooit tot een bergtop van het niveau van Maria Goos’ Oud geld.

Drie scenarioschrijvers zijn voor de LIRA-scenarioprijs 2007 genomineerd: Ger Beukenkamp voor De Kroon (vpro), Frank Ketelaar voor De uitverkorene (vpro) en Helena van der Meulen voor Bluebird (ncrv). De drie scenario’s hebben een aantal kenmerken gemeen. Ze hebben minimaal speelfilmlengte (De uitverkorene en Bluebird zijn Telefilms). Twee van de drie (De Kroon en De uitverkorene) zijn gebaseerd op ware gebeurtenissen. De auteurs zijn al eerder voor de LIRA-prijs genomineerd of zelfs bekroond (Beukenkamp), wat wijst op hun grote kwaliteiten. Juist daarom moet benadrukt dat op de shortlist van zeven scenario’s ook vier kortere stonden, en wel van jonge auteurs.

De Kroon is zowel een hoogtepunt in het genre, ‘politiek drama’, als een hoogtepunt in het werk van Ger Beukenkamp, die al eerder blijk gaf van talent voor dat soort drama. Hondsmoeilijk daarbij is dat het ‘waar gebeurde’ dramaturgisch vaak niet interessant is; terwijl al te vrije fantasie de geloofwaardigheid van de plot en van de daarin opgevoerde echt bestaande personages schaadt. In de krachtmeting tussen Van der Stoel en Zorreguieta rond de kroonprinselijke bruiloft slaagt Beukenkamp erin, door knappe dialogen en psychologische nuancering, een bekend verhaal (Zorreguieta was niet welkom) spannend te houden. Zo hij niet de waarheid geeft, over die geheime ontmoetingen, dan weet hij toch een hoge mate van waarschijnlijkheid te bereiken. Het voor de hand liggende goed-foutschema in die confrontatie wordt voorzien van voor de kijker ongemakkelijke nuanceringen.

In De uitverkorene gebruikt Frank Ketelaar de waar gebeurde ondergang van het softwarebedrijf van de gebroeders Baan om in een fictieve, spannende verhaallijn een indrukwekkende schildering te geven van het Veluws bevindelijk-gereformeerde milieu en hoe zij daar denken over ondernemen, rentmeesterschap, religieuze inspiratie, positie en taken van de vrouw en de verhouding tot ongelovigen. Zo extreem is dat denken dat waar gebeurde zaken verzonnen lijken. De fictie, in de vorm van persoonlijke tragedies in de levens van de personages, geeft een scherp beeld van de uiterste consequenties van een wereldbeeld dat, hoewel zo vlakbij, soms van een andere planeet lijkt. Maar hoe ‘anders’ dat denken ook is, Ketelaar slaagt erin de worstelingen tussen en binnen de personages geloofwaardig te maken – waarmee ze tragische mensen van vlees en bloed worden.

Helena van der Meulens Bluebird is het liefdevolle portret van een getalenteerd, gevoelig meisje aan het begin van de puberteit. Tegenover de veilige thuissituatie, waarin ze met haar ouders de zorg voor een gehandicapt broertje deelt, staat de schoolklas waarin ze meer en meer gepest wordt. Het mechanisme en de effecten van dat pesten worden zo knap inzichtelijk gemaakt dat de film op veel plaatsen een middel lijkt om discussies over het onderwerp in te leiden. Maar scenario en film overstijgen verre de case study, door brede thematiek en subtiele tekening van personages. Bluebird is een _coming of age-_scenario van hoog niveau waarin de grens tussen gevoeligheid en sentimentaliteit niet overschreden wordt. Een ode aan de veerkracht van kinderen in het nauw. Opvallend filmisch geschreven, met grote aandacht voor de rol die spoorwegen, haven en stadslandschap in het leven van de hoofdpersoon spelen.

Walter van der Kooi is lid van de jury van de LIRA-scenarioprijs 2007.

De jury bestaat verder uit Jeltje van Nieuwenhoven (vz), Ellen Jens, Willem Capteyn en Geke van der Wal.

Bluebird en De uitverkorene zijn op dvd te koop. De Kroon kan door de vpro-winkel op verzoek worden gekopieerd