Hoofdcommentaar

Het (on)gelijk van de lekenrechter


Het onderzoek door de Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken onder leiding van J.W.M. Grimbergen naar de rechtsgang in de zaak-Lucia de B. getuigt van kracht. Dat het openbaar ministerie grondig onderzoek heeft gedaan in eigen gelederen is pure winst voor het rechtsapparaat. Alleen zo wil niet iedereen het zien. Het eindrapport, dat nader onderzoek aanbeveelt, wordt door velen beschouwd als een bevestiging van het idee dat door het falende rechtssysteem een onschuldige vrouw levenslang heeft gekregen.

Het níet vinden van een verondersteld novum – nieuw bewijsmateriaal dat herziening van de zaak mogelijk zou maken – heeft geleid tot nog grotere speculaties. Nóg meer mensen bemoeien zich met het omvangrijke dossier, vanuit hun deskundigheid of boerenverstand, van een groep vooraanstaande statistici en toxicologen tot de schrijver Maarten ’t Hart.

De Haagse verpleegkundige is volgens haar aanhangers, aangejaagd door het echtpaar Metta de Noo en Ton Derksen, het slachtoffer van dwalende rechters, die hebben geredeneerd in de richting van een aangewezen dader. De hetze in de media deed volgens hen de rest. Het beeld van de tarotleggende vrouw, voormalig druggebruikster, die over haar diploma’s heeft gelogen, zou de rechters hebben gestuurd in hun idee dat zij dus ook een seriemoordenaar kon zijn. De Noo stelt, onder andere op de Luciadeb_-site, dat de rechterlijke macht een _old boys network is, een toga-elite, waar ze voor het gemak ook het medische gilde onder schaart.

Strafrechtjurist Ybo Buruma stelde vorig jaar in De Groene Amsterdammer dat de burger terecht gehoord wil worden. ‘De rechterlijke macht legt zaken slecht of te weinig uit. Het beeld is ontstaan van ambtelijke robots. En het grijpt aan bij een breder onbehagen dat kenmerkend is voor de dramademocratie. De overheid doet het niet goed en de verkeerden zitten in de gevangenis. Dat versterkt een gistend wantrouwen. Er worden heel weinig fouten gemaakt in ons land, maar mensen geloven dat niet meer. Dat is ernstig.’

Het openbaar ministerie (OM) heeft dan ook forse steken laten vallen. Bij de Schiedammer parkmoord en de Puttense moordzaak bleken onschuldigen in de gevangenis te zitten als gevolg van slordig politieonderzoek en tunnelvisie bij de verhoren. Daardoor is ruimte ontstaan voor een corrigerend burgeractivisme. Het werk van misdaadverslaggevers als Peter R. de Vries voedt het Volksempfinden van een diep wantrouwen jegens de gevestigde orde. Na het fortuynistische oproer tegen het Binnenhof is nu de ‘ivoren toren’ van de rechterlijke macht aan de beurt. Burgers roepen om hardere straffen (want de rechters zijn te soft) en tegelijkertijd beschuldigen ze de rechterlijke macht ervan geen oog te hebben voor de menselijke kant van de zaak.

Door heel Nederland doen amateurs fanatiek het werk van de rechters dunnetjes over. Aan de borreltafel, in bedrijfskantines en op internet gaat de strijd om vrijlating en eerherstel van die ‘ene onschuldige dader’ gepaard met een hoger ideaal: zuivere rechtspraak in het belang van de rechtsstaat. Welke hysterische vormen dat soms aanneemt, liet Maurice de Hond in de Deventer moordzaak zien. Zijn veroordeling wegens smaad – een ton boete – spekt vooral zijn martelaarschap.

De hele exercitie rond Lucia de B. heeft vooralsnog alleen verliezers opgeleverd. Het geschonden vertrouwen in de rechterlijke macht – een van de redenen dat de commissie werd ingesteld – is niet hersteld. Maar had dat gekund? In deze zaak is dat een illusie. Daarvoor is de veroordeling van Lucia de B. juridisch te complex. Ook is het een vergissing dat mensen als ’t Hart denken dat de uitspraak van de Commissie tot vrijspraak zou kunnen leiden. De commissie is niet een tweede Hoge Raad. Zij gaat alleen na of zich in de opsporing van strafbare feiten en in de behandeling daarvan in de rechtszaal ernstige manco’s hebben voorgedaan die een evenwichtige beoordeling in de weg hebben gestaan. En dan nog: kritiek op de rechtsgang betekent nog niet dat iemand meteen onschuldig is.

Het instellen van een onderzoekscommissie illustreert dat het OM openstaat voor kritiek en zelfreflectie, maar de rechtspraak heeft in het recente verleden te veel deuken opgelopen om het wantrouwen zomaar te kunnen keren. Toch kan dat. Bijvoorbeeld door in de rechtszaal een vonnis helder uit te leggen. Het ‘stille gezag’ wordt immers niet zomaar door de burgers geaccepteerd zoals vroeger.

Aan de andere kant: vertrouwt ‘de mondige burger’ zichzelf eigenlijk wel? De vinger wordt altijd naar de ander gewezen. Naar het medische gilde, de nitwits op het Binnenhof, de falende rechters, de onverschillige Jeugdzorg en al die ouders die hun kinderen niet kunnen opvoeden.

Strafrecht is mensenwerk, en dat is nu eenmaal niet onfeilbaar. Dat geldt nog veel sterker voor lekentribunalen en trial by media. Met het bewust beschadigen van de hele rechtspraak is echter niemand gediend.
…………………………………………………………………………………………………………..
reacties:

De zaak rond Lucia de Berk is uitzonderlijk, maar niet uniek: de zogenaamde balpenmoord, de twijfelachtige veroordeling van een ziekenverzorgster die haar client gedood zou hebben, zedenzaken waarin de getuigenis van jonge kinderen de enige bewijslast vormt -allemaal zaken waar een cruciale rol is weggelegd voor een feitelijke vraag: heeft het vermoede misdrijf wel plaatsgehad ? Het beantwoorden van dergelijke vragen is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van rechters, maar die zijn kwa opleiding slecht toegerust om dergelijke kwesties inhoudelijk te beoordelen. Er zijn situaties waarin het intuitieve oordeel tekort schiet en waarin alleen strikt wetenschappelijk redeneren een juiste oplossing geeft. Ik illustreer dat altijd aan de hand van de drie deuren quiz, waar de intuitie ons zegt dat men nadat de quizmaster heeft laten zien dat er achter een deur geen prijs is, er 50% kans is dat de prijs achter een van de twee overgebleven dichte deuren zit.
Dat dat niet zo is, kunnen de meeste mensen niet snel begrijpen en er is is heel wat didactische vaardigheid voor nodig om dit overtuigend uit te leggen. Stel dat er een uitzonderlijke situatie optreedt die eenvoudig verklaard kan worden doordat iemand ergens heeft ingegrepen. Die iemand kan, met uitsluiting van anderen, worden geidentificeerd. De conclusie dat die iemand er dan de oorzaak van is, is meestal juist. De meeste veroordelingen van ontkennende verdachten zullen op een dergelijke redenering worden gebaseerd. Het gaat pas fout als er twijfel kan bestaan of de geconstateerde feiten wel zo zijn als ze lijken. In een ziekenhuis gaan veel mensen dood en de periode voor ze overlijden is er een waarin het leven al aan een zijden draadje hangt. Iemand die een infuus een beetje verkeerd instelt, of een net verkeerde concentratie van een geneesmiddel spuit, kan het leven van een patient ongemerkt met weken verkorten. Dat vormt een groot deel van de dodelijke slachtoffers
van medisch falen. Een kwaadwillende verpleger of arts kunnen zo vrijwel ongemerkt hun gang gaan -zelfs de sterftecijfers van een afdeling worden er niet door beinvloed, want die patienten gaan toch dood. Dat iemand als Lucia de Berk in staat zou zijn geweest ongemerkt veel mensen een handje te helpen om iets eerder dood te gaan is onomstreden. De vraag is hoe je dat wettig en overtuigend bewijst. Tijdens het proces is duidelijk geworden dat er geen enkel direct bewijs bestaat dat Lucia de Berk heeft bijgedragen aan eerder overlijden van haar patienten. Ook is het forensisch bewijs van een verhoogde digoxine concentratie en verhoogd kalium (kritische medicaties die erg geschikt zijn om gemanipuleerd te worden) niet voldoende om volgens erkende deskundigen te concluderen dat er zelfs maar een moord heeft plaatsgevonden. Je kunt tegenwerpen dat deskundigen hier verschillende meningen zouden hebben. Dat zou rechtvaardigen dat rechters een interpretatie kiezen, eenmaal geconf ronteerd met wetenschappelijke controverses. Wetenschappelijke controverses zijn echter normaal en zijn niet erg geschikt om door rechters te worden beslist -dat is lastig voor die rechters, maar ontlast hen niet van de verantwoordelijkheid een cruciaal stuk omstreden bewijs nader te laten onderzoeken: als deskundigen het niet eens zijn ligt het voor de hand anderen er naar te laten kijken en desnoods op een meerderheidsoordeel af te gaan. Wil men dat niet, dan kan men niet eenvoudigweg besluiten voor de visie van een der deskundigen te kiezen. Als rechters echter moord bewezen verklaren en daarvoor een cruciaal stuk wetenschappelijk bewijs onrbreekt, dan kan men hopen en misschien zelfs verwachten dat dat op den duur door wetenschappers wordt ontdekt en dat die dan hun mond niet houden. Op die gronden kan men echter in Nederland geen rechtzaak heropenen en daar wringt de schoen. Ik vind het als wetenschapper niet aanvaardbaar dat veroordelingen waaraan een essentiele feite lijke grond mist in stand kunnen blijven. Op dezelfde manier vinden wij nu de heksenprocessen in het verleden onaanvaardbaar: we weten dat heksen niet bestaan en dat dus de veroordeling onjuist was. Toch was die veroordeling waarschijnlijk in heel wat zaken juridisch correct: lang geleden was er een wijd verbreid geloof dat heksen bestonden en de coincidentie van aanwezigheid van beweerde heksen en allerlei gebeurtenissen kon niet toevallig zijn. Een meestal valide redenering gevolgd door integere juristen. Ook heksenprocessen kunnen in het nederlandse recht niet worden gereviseerd: er zijn geen nieuwe feiten bekend geworden en de rechters hebben er natuurlijk wel rekening mee gehouden dat niet iedere coincidentie hekserij impliceert. Waar dus behoefte aan bestaat is niet aan een commissie die eigenlijk vergeefs probeert om een novum te vinden, maar aan een nieuwe rechtgrond voor revisie: dat volgens wetenschappelijk inzicht aan een veroordeling de feitelijke grondslag ontbr eekt of althans dat er reden is om aan de bewezenverklaring van de feiten op wetenschappelijke gronden te twijfelen. Zoiets moet je niet perse laten uitzoeken door een paar juristen want het gaat niet om procedurele zaken. Het vertrouwen in de rechterlijke macht wordt ondermijnd doordat het verweer van de rechterlijke macht dat alle feiten ter tafel zijn gekomen en dat rechters nu eenmaal het laatste woord hebben niet wegneemt dat een vonnis inhoudelijk gezien een onjuiste conclusie kan trekken uit de feiten. Ik denk dat Margriet Fochteloo dit punt niet begrijpt, maar dat het precies dit is waarom velen van mijn collegas mijzelf inclusief de petitie voor Lucia de Berk hebben ondertekend. Ik denk dat wetenschappelijk deskundigen er terecht bezwaar tegen maken dat hun opinie soms selectief en inadequaat begrepen wordt door rechters. Beslissingen over veilige constructies voor vliegtuigen laat je niet nemen door rechters, maar door ingenieurs. Of een vonnis een adequate wee
rspiegeling is van de feiten kan beter door wetenschappers worden beoordeeld dan door juristen -en die wetenschappers moeten een stem krijgen.

Gerard te Meerman
…………………………………………………………………………………………………………….

Margreet Fogteloo lijkt zich meer zorgen te maken over het aanzien van de Nederlandse rechters dan over de gevolgen van hun fouten.

\“De hele exercitie rond Lucia de B. heeft vooralsnog alleen maar verliezers opgeleverd. Het geschonden vertrouwen in de rechterlijke macht (…) is niet hersteld. Maar had dat dan gekund? In deze zaak is dat en illusie. Daarvoor is de veroordeling van Lucia de B. juridisch te complex.\”

Hadden Ton Derksen c.s. zich dan stil moeten houden opdat wij de rechterlijke macht kunnen blijven vertrouwen en Lucia de B in het gevang kan wegrotten? \“Kritiek op de rechtsgang betekent nog niet dat iemand meteen onschuldig is\”. Nee- het betekent ook niet dat Sinterklaas of Koningin Beatrix onschuldig zijn, maar men is onschuldig zolang het tegendeel niet is bewezen en het bewijs in deze zaak is volstrekt ondeugdelijk. Zo lang er geen deugdelijk bewijs van schuld wordt geleverd is Lucia de B. even onschuldig als Sinterklaas of Koningin Beatrix.

Het is mooi dat het OM onderzoek doet in eigen gelederen, maar de ernstigste fouten zijn door de rechtbanken gemaakt.

De rechters verplichten het vonnis in de rechtszaal helder uit te leggen is een goed idee, maar ook een heldere uitleg betekent niet dat de beslissingen terecht zijn.

\“Strafrecht is mensenwerk, en dat is nu eenmaal niet onfeilbaar\”. Zeker, maar als fouten maken betekent dat onschuldigen voor jaren worden opgesloten dat moeten die fouten te allen tijde kunnen worden gecorrigeerd. Zo lang dat niet mogelijk is of niet gebeurt zal het vetrouwen in de rechterlijke macht met iedere rechterlijke dwaling verder afnemen.

H. Kunst
…………………………………………………………………………………………………………..

Ik moet zeggen dat het nieuw voor mij is dat Ton Derksen met zijn zusje Metta de Noo-Derksen getrouwd is. Ben wel blij dat jullie dat toch maar even aan stippen.

Verder werd Lucia door trial by media veroordeelt zo sterk zelfs dat belangen organisaties van werknemers haar publiekelijk terecht stelden en het collectief na lieten haar zaak aan een kritisch onderzoek te onderwerpen. www.abvakabofnv.nl/docs/aaneen/aaneen\_dec04\_linke\_collegas.pdf

Dat is nu nog te horen aan de oorverdovende stilte die luid klinkt uit organisaties als NU\‘91. Die tegelijkertijd wel de mond vol hebben over \“Evidence Based Practice\” en \“Empowerment\”. Dit om de kwaliteit in de gezondheidszorg te verhogen. Misschien had u beter een stukje kunnen schrijven over \“Magie in de Verpleging\”. Of zich kunnen verdiepen in de jurisprudentie werking van deze zaak voor mensen die nu in de gezondheidszorg werken. Zoals arts/jurist Dirk van der Wedden heeft gedaan.

http://www.vn.nl/Verhalen/DossierLuciaDeB./ArtikelLuciaDeB./OpnieuwSteunVoorLuciaDeB..htm

Zoals hij het zegt is met deze veroordeling iedereen die in de gezondheidszorg werkt voor vogelvrij verklaard. Het vonnis dient dan ook zo snel als mogelijk vernietigd te worden willen we de gezondheidszorg nog uberhoubt draaiende houden. Anders zitten zo meteen alle cellen vol met verpleegsters en artsen, terwijl de patienten creperen. Maar goed, daar ging uw stukje ook niet over.

U had het ook over het gebrek aan kwaliteitscontrole bij beide organisaties kunnen, Justitie en Gezondheidszorg. Bij beide organisaties is er een slecht functionerende feedback regeling die het productie proces koppelt aan het product. Het productie proces zijnde respectievelijk de diagnose/behandeling dan wel de opsporing/rechtsgang. En het product zijnde gezondheidsverbetering dan wel het vonnis.

En zo kan ik nog wel even door gaan.

niels laaper

………………………………………………………………………………………………………………
Jammer, dat mevrouw Margreet Fogteloo commentaar levert gebaseerd op onvoldoende kennis. Als zij de mening van de deskundige professoren zou toetsen en dat zelfde doet met die van de leken professoren, dan zal ze tot de conclusie komen, dat een onschuldig vrouw tot een levenslange gevangenisstraf is veroordeeld zonder een spoortje van bewijs.

Voor medisch advies heeft de politie een medicus ingehuurd, die niet alleen betrokken was bij de aangifte, maar ook mentaal ziek is/was. Hierdoor is het onderzoek niet alleen onzorgvuldig geweest, maar zijn er zeer grote blunders gemaakt. Bijvoorbeeld bij digoxine vergiftiging hoort een verkrampt hart. Niet aanwezig! Hoe kan een medisch adviseur dat nou vergeten?

Voor het bewijs van digoxine vergiftiging gebruikte men niet de bepaling van de digoxine in lever, nieren en oogvocht, waren NUL bij de slechte methode, maar de gaasjes uit de buikholte. Hoe de gaasjes daarin gekomen zijn is voor iedereen nog steeds onbekend. Waarom naar digoxine is gezocht is ook heel opmerkelijk, blijkbaar, wist de medisch adviseur op voorhand dat dat de oorzaak was! Waarom de bepalingen met een betere methode weggehouden zijn is ook al vreemd.

Zo kan ik wel een tijdje doorgaan.

Hier is met opzet het bewijs gemanipuleerd, waardoor waarheidsvinding niet mogelijk was. Nog erger, door deze bewijsmanipulatie zit een vrouw onterecht vast en is intussen invalide geraakt.

Mevrouw Fogteloo neemt het op tegen meer dan 100 hoogleraren in de toxicologie, wiskunde, natuurkunde, statistiek, etc.. Deze wetenschappers zijn gewend om onderzoek en ontwikkeling te doen op moeilijke gebieden.

De materie wat zorgvuldiger bestuderen voordat men commentaar levert, is wellicht het overwegen waard, ook voor mevrouw Fogteloo.

Nico Roosnek