Het ongrondwettelijke kruis van beieren

Reeds Kurt Tucholsky constateerde dat het onverstandig is om, als noorderling, de witte-worstgrens te overschrijden die de vrijstraat Beieren van de beschaving scheidt.

Want je wordt geregeerd door discriminerende voorschriften die je nergens elders ter wereld vind, door pure xenofobie ingegeven. ‘Wie niet over een bierbuik naar Beiers model beschikt, wordt als een vreemdeling bejegend.’
Vandaar Tucholsky’s welgemeende raad: Reizigers, mijd Beieren!
Beieren is de grootste en groenste deelstaat van Duitsland, opgetrokken op een spijkerhard Mercedes-Benz-kapitalisme, even katholiek als aartsconservatief. Het is het enige deel van Duitsland waarin zelfs de openbare scholen verplicht zijn in elk klaslokaal een kruisbeeld op te hangen.
Men vraagt zich af wat zo'n Beierse overheid bezielt. Goed, zolang zo'n kruisbeeld stevig aan zijn spijker hangt, kunnen er nauwelijks ongelukken gebeuren. Maar je kunt je voorstellen dat sommige ouders zich ergeren aan het kleriko-imperialisme dat hun ongelovige kindertjes ertoe dwingt zich onder het teken des kruises in de tafel van zes te bekwamen.
De scheiding tussen kerk en staat impliceert dat de staat zich niet met een godsdienst identificeert, hoe alomtegenwoordig deze ook mag zijn. De staat bevadert al zijn burgers, gelovigen en ongelovigen. Een overheid die zijn ongelovige burgers zo'n crucifix door de strot wringt, handelt ongrondwettelijk, zo heeft het Duitse Hooggerechtshof vastgesteld, in een vonnis dat impliceert dat de gekruisigde Christus met onmiddellijke ingang naar de vliering zal moeten verhuizen.
Dat zal zo'n vaart niet lopen, temeer omdat zowel de Beierse regering als de oppermachtige Christelijk-Sociale Unie (CSU) zich in de krachtigste termen tegen het vonnis hebben uitgesproken. Dat is 'onbegrijpelijk’ en 'intolerant’, het 'beschermt de rechten van bepaalde minderheden over de rug heen van de meerderheid’, sprak de Beierse minister-president Edmund Stoiber. Hij zei te vrezen dat dit vonnis door de 'overgrote meerderheid van de bevolking’ niet zal worden begrepen. Maar de overgrote meerderheid van de bevolking velt geen vonnissen, dat laat zij aan de gekwalificeerde vakman over. Zo zit de trias politica nu eenmaal in elkaar - en dat de Beierse Landesvater met dit principe zijn voeten afveegt, is al treurig genoeg.
Daarom: Reizigers! Mijd Beieren!
Omdat op een mestvaalt vaak de meest wonderschone bloemen bloeien, beschikt Beieren over een supraregionaal dagblad dat tot de beste en liberaalste van Duitsland behoort. Het is de Suddeutsche Zeitung, die vanzelfsprekend aan de affaire een paar verstandige commentaren heeft gewijd.
Maar echt interessant is de positie van een dagblad als Die Welt, het intellectuele boegbeeld van de voor de rest tamelijk plebejische Springer-pers. Het is, alle pretenties ten spijt, een tamelijk oninteressante krant, het is het conservatisme op zijn klagerigst. En omdat zelfs conservatieven liever niet worden verveeld, lopen de lezers bij duizenden weg. Daarom heeft Die Welt zijn redactionele koers voorzichtig verlegd, mede door een hoofdredacteur aan te stellen die wat minder schijterig is dan zijn voorgangers. De man heeft de crucifix-affaire laten becommentarieren door een gepensioneerde rechter die, onder het maken van wat verplichte buigingen in de richting van het christelijk deel der natie, vaststelde dat het Hooggerechtshof gelijk heeft: het teken-des-kruises diene exclusief te worden gereserveerd voor het bijzonder onderwijs.
Helaas is de uitgeverij Springer voor 35 procent eigendom van de media-tsaar Leo Kirch, die qualitate qua ook een zetel in de Raad van Bestuur heeft. Kirch schreef zijn medebestuurders onmiddellijk een brief op poten: 'Tot mijn ontzetting heb ik vastgesteld dat uitgerekend een dagblad van onze uitgeverij in een commentaar dit schrikbarende vonnis verdedigt.’ Waarna de man niet minder dan het ontslag op staande voet van de verantwoordelijke hoofdredacteur heeft geeist. De actie is voorlopig mislukt, maar men kan zich voorstellen wat er was gebeurd als deze Kirch niet over 35 procent, maar over 51 procent van de aandelen had beschikt.
Werkelijk, het is allemaal heel slecht, die verregaande monopolievorming in medialand. Mickey Mouse die de machtigste communicatiekanalen in de Verenigde Staten in handen heeft gekregen. De Telegraaf-familie Van Puyenbroek die zijn vingers heeft uitgestoken naar het Algemeen Dagblad en NCR Handelsblad. Over het algemeen worden de digitale nieuwe media gezien als de voornaamste bedreigers van een open, pluriforme pers, maar de echte bedreiging wordt gevormd door diegenen die de sleutel van de kas in handen hebben en die de pers wensen te zien als distributiekanaal van hun twijfelachtige ideologische opvattingen.
Zo is de crucifix-affaire in de vrijstaat Beieren een metafoor geworden voor de naakste belangenstrijd, uitgevochten in de redactieburelen en op de kansel (de Beierse pastoors hebben afgelopen zondag tijdens de preek zo massaal staan jammeren over het vermeende affront de Moederkerk aangedaan, dat het leek of Christus andermaal was gekruisigd). De Katholieke Actie wordt aangevoerd door voornoemde minister-president, een man zonder het gezonde besef dat het de democratische taak van de meerderheden is om zijn minderheden te vertroetelen en te beschermen, ook als zij toevallig niet in God geloven. Wist u dat de Beierse minister-president 'staatsbezoeken’ aan het nabijgelegen, eveneens aartskatholieke Tirol pleegt te brengen, waar het kruishout trouwens eveneens van overheidswege, in bijzondere en openbare scholen, verplicht is?
Reizigers! Mijd Beieren. Reizigers! Laat Tirol liever rechts liggen. Reizigers! Ga liever naar de Veluwe - of desnoods naar het Sauerland of de Luneburger Heide.